Giriş
Kırgızistan, 1991’de bağımsızlığını kazandığından beri, Cumhurbaşkanlarını deviren ve siyasi sistemi yeniden kuran üç büyük ayaklanma yaşadı. 2005, 2010 ve 2020’deki olaylar aynı senaryoyu izlemedi; ancak tanıdık tetikleyicileri görmek mümkündü: tartışmalı seçimler, yolsuzluk, artan yaşam maliyetleri ve devletin dar bir çevre tarafından ele geçirildiğine dair inanç. Kırgızistan, Sovyetler Birliği sonrası yaşamına nispeten açık bir ülke olarak başladı. Askar Akayev, başlangıçta reform yanlısı bir lider olarak kendini gösterdi. Ancak 2000’li yılların başlarında, yolsuzluk ve kayırmacılık algısı nedeniyle kamuoyunda hayal kırıklığı arttı. Siyasi rekabet giderek para, nüfuz ağları ve bölgesel bağlılıklar etrafında dönmeye başladı. Zayıf kurumlar da liderlik geçişlerini riskli hale getirdi ve sokak siyaseti, değişimin tekrar eden bir aracı haline geldi.
Kamçıbek Taşiyev’in İstifası ve Yeni Atamalar
10 Şubat 2026 tarihinde, Kırgızistan Cumhurbaşkanı Sadır Caparov, Kamçıbek Taşiyev’i Başbakan Yardımcılığı ve Milli Güvenlik Devlet Komitesi Başkanlığı görevlerinden azleden bir kararname imzaladı. Bu haber, hem Kırgızistan vatandaşlarının büyük çoğunluğu, hem de Taşiyev’in kendisi için tam bir sürpriz oldu. Bu istifanın ardından başka önemli değişiklikler de yaşandı.
Milli Güvenlik Devlet Komitesi’nde görevden almalar, 10 Şubat’ta Kırgızistan Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı Sadır Caparov’un Kamçıbek Taşiyev’i Bakanlar Kurulu Başkan Yardımcısı ve Ulusal Güvenlik Devlet Komitesi Başkanlığı görevinden azleden bir kararname imzalamasıyla başladı. Ayrıca görevlerinden azledilenler şunlardır: Milli Güvenlik Devlet Komitesi Birinci Başkan Yardımcısı Kurvanbek Avazov, Ulusal Güvenlik Devlet Komitesi Başkan Yardımcısı ve Siber Güvenlik Koordinasyon Merkezi Direktörü Daniel Rysaliev, Milli Güvenlik Devlet Komitesi Başkan Yardımcısı ve Terörle Mücadele Merkezi Direktörü Elizar Smanov ve Ulusal Güvenlik Devlet Komitesi Birinci Başkan Yardımcısı ve Kırgızistan Cumhuriyeti Ulusal Güvenlik Devlet Komitesi Sınır Hizmetleri Direktörlüğü Abdikarim Alimbaev.
Milli Güvenlik Devlet Komitesi’ne yeni atamalar da yapıldı. Örneğin, Zhumgalbek Shabdanbekov, Ulusal Güvenlik Devlet Komitesi’nin Geçici Başkanı olarak atandı. Rustam Mamasadykov da Kırgızistan Cumhuriyeti Ulusal Güvenlik Devlet Komitesi’nin Birinci Başkan Yardımcılığı görevine atandı (daha önce Güvenlik Konseyi Sekreterliği görevinden alınmıştı). Alisher Erbaev, Ulusal Güvenlik Devlet Komitesi Başkan Yardımcısı ve Ulusal Güvenlik Devlet Komitesi Terörle Mücadele Merkezi Direktörü olarak atandı. Uranbek Shadybekov ise, Ulusal Güvenlik Devlet Komitesi Başkan Yardımcısı ve Kırgızistan Cumhuriyeti Ulusal Güvenlik Devlet Komitesi Siber Güvenlik Koordinasyon Merkezi Direktörü olarak atandı.
Ayrıca yapılan değişiklikler Kırgızistan Cumhuriyeti Ulusal Güvenlik Devlet Komitesi’nden Sınır Hizmeti çıkarıldı. Hatırlatmak gerekirse, Sınır Hizmeti, Kasım 2020’de Ulusal Güvenlik Devlet Komitesi ile birleştirilmişti. Abdikarim Alimbayev (daha önce Ulusal Güvenlik Devlet Komitesi Birinci Başkan Yardımcısı ve Kırgızistan Cumhuriyeti Ulusal Güvenlik Devlet Komitesi Sınır Hizmeti Direktörü olarak görev yapmıştı) Devlet Sınır Hizmeti Başkanı oldu. Kırgızistan Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığına bağlı Devlet Güvenlik Hizmeti, Kırgızistan Cumhuriyeti Ulusal Güvenlik Devlet Komitesi’nin 9. Hizmeti temelinde oluşturuldu. Syrgak Berdikozhoev de Devlet Güvenlik Hizmeti Başkanı olarak atandı. Bazı medya kaynakları, bu değişikliklerin sadece başlangıç olduğunu bildiriyor. Yeni Başkan’ın göreve gelmesinden sonra Kırgızistan Milli Güvenlik Devlet Komitesi’nde kapsamlı reformlar bekleniyor. Kaynaklara göre, yeni kurum Başkanı’nın onaylanmasının ardından istihbarat teşkilatları büyük reformlar ve temel faaliyetlerine geri dönüş bekliyor: “İstihbarat teşkilatları doğrudan görevlerine, yani karşı istihbarat, istihbarat ve aşırıcılık ve terörizmle mücadeleye odaklanacak.”
Kamçıbek Taşiyev Neden Görevden Alındı?
Sadır Caparov, 11 Şubat itibariyle istifalar hakkında bir açıklama yapmadı. Ancak Cumhurbaşkanı’nın basın sözcüsü Askat Alagozov tarafından olay şu sözlerle anlatıldı: “Öncelikle, bu kararı devletimizin çıkarları doğrultusunda, hükümet yapıları da dahil olmak üzere toplumda bir bölünmeyi önlemek, aksine birliği güçlendirmek için aldım.” Daha sonra, Alagozov, bu açıklamayı tamamlayarak şunları belirtti: “Bekbolot Talgarbekov, Emilbek Uzakbayev ve diğerleri gibi kişilerden bahsediyorduk; bunlar Kamçıbek Taşiyev’in adının arkasına saklanarak, Cogorku Keneşi milletvekillerinden kamu figürlerine ve aydın temsilcilerine kadar çok çeşitli insanları arayıp, ‘generalin tarafına geçin’ gibi çeşitli eylemlere yönlendirdiler. Bu tür eylemlerle, olumsuz bir durumun ortaya çıkması için koşullar yarattılar.” Alagozov, “Bu durum, Cogorku Keneşi gibi devlet yapılarında sorumlu pozisyonlarda bulunan bireyler de dahil olmak üzere toplumu etkiliyor” diye de belirtti.
Erken seçim talebi hiçbir yerde açıkça belirtilmedi; ancak bölünme muhtemelen “derhal erken Cumhurbaşkanlığı seçimlerinin yapılması” talebine işaret ediyor. Bu mektup, 75 kişi tarafından imzalandı. 11 Şubat’ta bu kişiler polis tarafından sorguya çağrıldı ve üçü gözaltına alındı. Polis sadece gözaltına alınanların baş harflerini yayınladı. Ancak bu baş harfler Bekbolot Talgarbekov, Emil Uzakbayev ve Kurmanbek Dyikanbayev’in baş harfleriyle eşleşiyor. Askat Alagozov da zaten ilk ikisinden bahsetti.
Kamçıbek Taşiyev’in tepkisi ise “Hastalandım ve Cumhurbaşkanı’nın izniyle, daha önce ameliyat olduğum yerde muayene olmak için Almanya’ya geldim. Ancak dün işten çıkarıldım. Bu benim için tam bir sürpriz oldu. Her neyse, Cumhurbaşkanı’nın kararını uygulamak zorundayız. Devletimize, halkımıza ve Cumhurbaşkanımıza dürüstçe hizmet ettim ve bununla gurur duyuyorum! Beni üzen tek şey, personelime veda etmeme izin verilmemesi. Milli Güvenlik Devlet Komitesi’nin her çalışanına teşekkür ediyor ve başarılar diliyorum. Ülkemizin barış ve istikrara kavuşması için kimse yasa dışı eylemlerde bulunmamalı; her adımımız hukuk çerçevesinde olacaktır.” şeklinde oldu.[1] Bu arada, Taşiyev hâlâ Kırgızistan Futbol Federasyonu Başkanı (2024’ten beri) ve Milli Boks Federasyonu Başkan Yardımcısıdır.
Kamçıbek Taşiyev’in Görevinden Alınması: İhtimaller
1. Taşiyev ve Sadır Caparov, 2005 yılından birlikte siyasi mücadele veriyorlar. Taşiyev, Caparov’u her zaman destekledi ve Cumhurbaşkanı olmasında önemli rol oynadı. Ama aslında bu ikili her zaman birbirlerine rakip oldular. Taşiyev, Caparov sonrasında kendisini Cumhurbaşkanı olmak istiyordu. Caparov, buna göre hareket etmiş olabilir.
2. Taşiyev, Kırgızistan genelinde popüler bir siyasetçiydi ve Caparov da bunu biliyordu. Caparov Cumhurbaşkanı seçildikten sonra Taşiyev’i Milli Güvenlik Komitesi Başkanı atadı. Taşiyev, 5 yıl içinde ülkede her alanı devlet gözetimine tabi tuttu. Mafyaya karşı sert mücadele verdi ve bunda başarılı oldu. Rüşvet ve yolsuzluklara karşı dik duruşla mücadele etti. Bu adımlar da Caparov’un tek adam sistemini güçlendirdi. Bu sayede Taşiyev de ülkedeki ikinci adam oldu. Ancak şimdi Caparov’un Taşiyev’i görevden alması, ülkedeki tek adamın kendisi olduğu mesajını veriyor. Yani Taşiyev’e pis işlerini yaptıran ve mafyayı temizleten Caparov, şimdi tek adam sistemini konsolide edince, onu harcayarak rakipsiz kalmak istemiş olabilir.
3. Rusya-Ukrayna Savaşı devam ederken Taşiyev’in görevden alınması da bu denkleme alınmalı. Zira Bişkek, bu savaşta Rusya’nın yanında duruyor ve Rusya’nın ambargoları aşmasına büyük destek veriyordu. Bu işin içinde de ilginçtir ki, Taşiyev ismi kilit kişi olarak öne çıkıyordu. Rus şirketleri halen Kırgızistan’da büyük iş yapıyor, hatta Rus vatandaşları için bu ülkeden vatandaşlık alıyorlar. Ancak son zamanlarda Avrupa Birliği (AB) bu konuda Kırgızistan’a karşı sert tutum göstermeye başladı. Hatta ABD de buna destek verdi. Bu konu bağlamında Taşiyev’i kurban vermekle, Caparov, aslında ülkesi Kırgızistan’ı korumak istemiş de olabilir.
4. Caparov ve Taşiyev’in her ikisi de Rus siyasi elitine bağlı insanlardır. Ama Taşiyev, özü itibariyle bir Kırgız milliyetçisidir. İşin ilginç tarafı da Çin karşıtıdır. Hatta ülkede Çin karşıtı protestoları ona yakın isimler yönetmişti. Caparov ise Çin’e sıcak bakan bir kişidir. Onun için, bizce bu konuda Çin’in baskısı olmuş da olabilir.
Bizce en güçlü ihtimal ise ilk seçenektir; yani Sadır Caparov kendisi ikinci dönem Cumhurbaşkanı olmak istediği için en büyük rakibi Taşiyev’i tasfiye etmiştir. Zaten ikinci senaryo da ilk ihtimali güçlendiren bir yan etkendir.
Şimdi Ne Olacak?
Kırgızistan’da, polis, erken Cumhurbaşkanı seçimi talebiyle kitlesel eylem hazırlığında olduğu belirlenen bir gruba operasyon gerçekleştirdi. 75 kişi ifade vermek üzere çağrılırken, 3 kişi “kitlesel ayaklanma organize etme” suçlamasıyla gözaltına alındı. Kırgızistan İçişleri Bakanlığı Basın Merkezi’nden yapılan açıklamada, kitlesel eylem planladığı tespit edilen şüphelilerin ikametlerinde adli arama yapıldığı da bildirildi. Açıklamada, internet ve kitle iletişim araçları üzerinden Cumhurbaşkanı ve Meclis Başkanı’ndan erken Cumhurbaşkanı seçimi talep ederek kamuoyunda huzursuzluk yarattığı belirtilen, aralarında tanınmış isimlerin de bulunduğu 75 kişinin ifadesine başvurulduğu aktarıldı.
Konutlarında yapılan aramaların ardından T.B, U.E. ve D.K. isimli şahısların, “kitlesel ayaklanma organize etme” şüphesiyle gözaltına alındığı ve soruşturmanın devam ettiği kaydedildi. İçişleri Bakanlığı, vatandaşlara provokasyonlara kapılmamaları ve doğrulanmamış bilgileri yaymaktan kaçınmaları çağrısında bulundu.[2]
Bakanlar Kurulu Başkan Yardımcısı Edil Baysalov, sosyal medya üzerinden yaptığı değerlendirmede, Cumhurbaşkanı Sadır Caparov ile eski Milli Güvenlik Devlet Komitesi Başkanı Kamçıbek Taşiyev’in arasını açan odakların, kendi siyasi çıkarlarını güden “eski siyasiler” olduğunu belirtti.[3] Sadır Caparov ise, basın sözcüsü aracılığıyla yaptığı açıklamada, “Bu karar, hükümet kurumları da dahil olmak üzere toplumda bir bölünmeyi önlemek ve aksine birliği güçlendirmek amacıyla alınmıştır.” dedi.
Kamçıbek Taşiyev’in istifası, kuşkusuz rutin bir personel değişikliği olarak görülemez. Bu, sistemik bir olaydır; çünkü son birkaç yıldır ülkenin yönetimi esasen “çift sütunlu” bir modele dayanıyordu: tek bir yapı olarak işleyen bir siyasi merkez ve ikinci bir güç merkezi. Şimdi bu yapı değişti. Bu da, otomatik olarak sistemin yeni bir aşamaya girdiği anlamına geliyor: iş birliğine dayalı bir modelden, tüm siyasi sorumluluğun tek bir merkezde yoğunlaştığı daha kişiselleştirilmiş bir modele geçiş.
Erken El partisinin lideri Mavlyan Askarbekov’a göre, Kamçıbek Taşyev’in istifası, yaklaşan Cumhurbaşkanlığı seçimleri nedeniyle bazı çevrelerde bekleniyordu. Yani bu, esasen siyasi alanda bir tasfiye olarak da adlandırılabilir. Askarbekov, şöyle konuştu: “Seçim sürecinin yeniden gözden geçirilmesini ve tüm adaylar için adil bir oylama için gerçekten eşit koşulların oluşturulmasını rica ediyorum. Kamçıbek Taşiyev tarafından kurulan sistemin yıkılmasıyla karşı karşıya olduğumuzu öne sürmeye cesaret ediyorum. Yerel yetkililerin yanı sıra Cogorku Keneşi’nden bazı milletvekillerinin de istifa etmesi bekleniyor. Cumhurbaşkanlığı seçimleri bu yılın başlarında yapılabilir. Ancak geçmişteki hataları hatırlamak önemlidir. Seçimlerde şeffaflığı en üst düzeye çıkarmak, işlerin yoluna girmesine yardımcı olacaktır.”[4]
Bölge uzmanı Arkady Dubnov, Cumhurbaşkanı Sadır Caparov’un sadece Taşiyev’i değil, aynı zamanda üç yardımcısını da görevden almasının önemli bir işaret olduğunu söyledi. Çünkü bu adım, “eski başkanın pozisyonunu geri alacağı” olasılığını neredeyse ortadan kaldırıyor. Yani mesele basit bir görüntü değişikliği değil, tüm sistemdeki etki noktalarının tek seferde kesilmesi gibi görünüyor.[5] Dubnov’a göre, Taşiyev istifasını Münih’teki bir hastanede öğrendi. Daha önce kalp ameliyatı geçirdiği için, zaman zaman tıbbi muayenelerden geçiyordu. Aynı zamanda, Bişkek’teki durumdan haberdar kaynaklar, Cumhurbaşkanı’nın kararından önce Caparov ile Taşiyev arasında yüksek sesli bir telefon görüşmesi olduğunu söyledi. Kısacası, basit bir konuşma değil, “sezilir bir sıcaklık” olan türde bir iletişim.[6]
Kırgızistan Meclis Başkanı Nurlanbek Turgunbek uulu ise, görevinden kendi isteğiyle istifa ettiğini duyurdu. İstifanın ardından boşalan koltuk için yapılan oylamada tek aday gösterilen 44 yaşındaki Marlen Mamataliyev, 77 milletvekilinin desteğini alarak Kırgızistan’ın yeni Meclis Başkanı seçildi. Intımak/Yntymak (Birlik) partisi lideri Mamataliyev, seçimden önce Bütçe, Ekonomi ve Maliye Komisyonu üyesi olarak görev yapıyordu. Nurlanbek Turgunbek, Kamçıbek Taşiyev’in yakın adamı ve ülkede Rusça’nın hâkim olmasınına karşı bir politikacı olarak bilniyordu. Yeni Meclis Başkanı Marlen Mamataliyev ise Cumhurbaşkanı Caparov’a yakın bir isim. Bu da gösteriyor ki, Caparov, Taşiyev’e bağlı politakçıları tasfiye ediyor.
Cumhurbaşkanlığı seçimleri yaklaşırken, Kamçıbek Taşyev’in istifası bekleniyordu. “Ne zaman?” sorusu, Cumhurbaşkanlığı dönemi ve yetkileri konusundaki tartışmayla birlikte havada asılı kalmıştı. Ve bu, kırmızı çizgi haline geldi. İkili, yalnızca dostluk ve anlaşmalarla gayri resmi olarak bir arada tutulmuştu ve amacına hizmet etmişti. Taşiyev, aralarındaki dostane ilişkilere rağmen Sadır Caparov’un astıydı. Ancak artık eski Milli Güvenlik Devlet Komitesi Başkanı’nın Cumhurbaşkanlığı seçimlerine olası katılımı konusu toplumda giderek daha fazla gündeme geliyordu. Şimdi, Kamçıbek Taşiyev’in kendisinin de yaptığı gibi, bir nefes alma ve ara verme zamanı gelmişti; yorumunda durumdan duyduğu gizli memnuniyetsizliği dile getirdi. Özellikle de tüm bunlar, önleyici tedavi için Almanya’ya gitmek üzere resmi izin aldığı sırada yaşanmıştı.
Kırgızistan Milli Güvenlik Devlet Komitesi eski Başkanı Kamçıbek Taşiyev, tedavi gördüğü Almanya’dan dönünce, destekçilerinden kendisiyle görüşmemelerini istedi. Ayrıca, yakın çevresi, General’in yakında büyük bir basın toplantısı düzenleyeceğini ve bu toplantıda kendisini çevreleyen durumla ilgili herkese cevaplar vereceğini herkese bildirdi. Kamçıbek Taşiyev’in basın toplantısı düzenleyeceği haberinin ardından, kamuoyunda Cumhurbaşkanı’nı desteklemeye devam edip etmeyeceği, seçimlere gerçekten katılmayacağı, 75 aksakaldan gelen mektubun gerçek olup olmadığı ve durum hakkındaki görüşlerinin ne olduğu konusunda birçok soru ortaya çıktı.
Taşiyev, kendi sayfasında Ccumhurbaşkanı’nın kararının kendisini şaşırttığını, yani görevden alınacağından önceden haberdar olmadığını belirtti. Ancak 13 Şubat’ta Sadır Caparov medyaya Taşiyev ile önceden telefonla görüştüğünü ve görevden alınacağı konusunda onu uyardığını bildirdi. Kırgızistan Cumhurbaşkanı Sadır Caparov hakkında bir belgesel çeken gazeteci Aibek Biybosunov, Taşiyev’in Caparov’un kampanya ekibinin başına geçeceğine inanıyor.
Sonuç
Kırgızistan toplumu için şu anda yalnızca iki önemli soru gündemdedir: (1) Taşiyev’in Cumhurbaşkanı Sadır Caparov’a yoldaş ve dost olarak desteğini sürdürüp sürdürmeyeceği ve (2) Cumhurbaşkanlığı seçimlerine katılmayacağı. Aslında, sadakat, mevki, kişisel hırslardan vazgeçme ve kendisini Cumhurbaşkanı’ndan yalnızca ölümün ayırabileceği konusundaki defalarca vurguladığı sözlerinin ve vaatlerinin gerçek ağırlığını şimdi göreceğiz. Şurası da bir gerçek ki, eski Sovyet ülkelerinde ve genel olarak Türk devletlerinde, siyaset, Batı dünyasındaki gibi halk odaklı değil, elitler temelinde ve istihbari/güvenlik eksenli olarak yapılmaktadır. Dolayısıyla, siyasi yorumları da ancak elit analizleri temelinde yapmak gerekir.
Dr. Teymur GASIMLI
DİPNOTLAR
[1] Разлад тандема или перезагрузка политполя перед выборами? Мнения об отставке Ташиева. Kaktus.media. 11 февраля 2026. https://kaktus.media/doc/540385_razlad_tandema_ili_perezagryzka_politpolia_pered_vyborami_mneniia_ob_otstavke_tashieva.html.
[2] “Kırgızistan’da “erken seçim” talebiyle eylem hazırlığı yapan gruba operasyon”. Haberler.com. 11.02.2026. https://www.haberler.com/guncel/kirgizistan-da-erken-secim-talebine-yonelik-polis-operasyonu-19557848-haberi/.
[3] “Kırgızistan’da “erken seçim” talebiyle eylem hazırlığı yapan gruba operasyon”. Haberler.com. 11.02.2026. https://www.haberler.com/guncel/kirgizistan-da-erken-secim-talebine-yonelik-polis-operasyonu-19557848-haberi/.
[4] Разлад тандема или перезагрузка политполя перед выборами? Мнения об отставке Ташиева. Kaktus.media. 11 февраля 2026. https://kaktus.media/doc/540385_razlad_tandema_ili_perezagryzka_politpolia_pered_vyborami_mneniia_ob_otstavke_tashieva.html.
[5] Shuhrat Razzakov,Tashiyev’in istifasının arkasındaki telefon skandalı ve siyasi sinyaller. ZAMIN.UZ. 11.02.2026. https://zamin.uz/tr/dunya/186981-tashiyevin-istifasinin-arkasindaki-telefon-skandali-ve-siyasi-sinyaller.html.
[6] Shuhrat Razzakov,Tashiyev’in istifasının arkasındaki telefon skandalı ve siyasi sinyaller. ZAMIN.UZ. 11.02.2026. https://zamin.uz/tr/dunya/186981-tashiyevin-istifasinin-arkasindaki-telefon-skandali-ve-siyasi-sinyaller.html.
