Marmara Üniversitesi öğretim üyesi ve Uluslararası Politika Akademisi (UPA) uzmanı Doç. Dr. Oğuzhan Göksel’in The Rest: Journal of Politics and Development dergisinde yayımlanan “From Eurocentrism to Sinocentrism? Echoes of the Chinese Model of Development in the Non-Western World” başlıklı yeni makalesi, Çin’in yükselişiyle birlikte uluslararası kalkınma anlayışında yaşanan dönüşümü ve Çin kalkınma modelinin Batı dışındaki ülkeler üzerindeki etkilerini kapsamlı biçimde incelemektedir. Makale, uzun yıllar boyunca uluslararası kalkınma literatürüne yön veren Batı merkezli (Avrupa-merkezci) paradigmanın, Çin’in son kırk yılda kaydettiği olağanüstü ekonomik başarı sonrasında ciddi biçimde sorgulanmaya başladığını ortaya koymaktadır.
Çalışmada, devlet öncülüğünde ekonomik kalkınma, uzun vadeli planlama, seçici piyasa ekonomisi ve otoriter siyasal yönetim gibi özellikleriyle öne çıkan “Çin modeli” (Beijing Consensus) ayrıntılı biçimde ele alınmaktadır. Bununla birlikte makale, bu modelin yalnızca güçlü yönlerini değil; demografik gerileme, çevresel sorunlar, devlet kapitalizminin yol açtığı ekonomik kırılganlıklar, insan hakları ihlalleri ve siyasal özgürlüklerin sınırlandırılması gibi önemli zayıflıklarını da eleştirel bir bakış açısıyla ele almakta; bu zayıflıkları değerlendirerek modelin daha kapsamlı bir çerçevede ele alınması gerektiğini vurgulamaktadır. Böylece, çalışma, Çin modelini ne idealize etmekte ne de tamamen reddetmekte; onun güçlü ve zayıf yönlerini dengeli biçimde tartışmaktadır.
Makalenin en önemli katkılarından biri, Vietnam, Mısır, Suudi Arabistan ve Venezuela örnekleri üzerinden Çin kalkınma modelinin farklı coğrafyalarda nasıl uyarlandığını karşılaştırmalı olarak incelemesidir. Çalışma, bu ülkelerin Çin’in ekonomik planlama anlayışından, altyapı yatırımlarından ve devlet öncülüğündeki kalkınma stratejilerinden ilham aldığını; ancak hiçbirinin Çin modelini bütünüyle kopyalamadığını göstermektedir. Her ülkenin kendi tarihsel, siyasal ve toplumsal koşulları doğrultusunda Çin deneyiminin belirli unsurlarını seçici biçimde benimsediği ileri sürülmektedir.
Doç. Dr. Göksel, makalesinin sonucunda uluslararası sistemin basit bir biçimde Avrupa-merkezcilikten Çin-merkezciliğe (Sinocentrism) evrilmediğini savunmaktadır. Bunun yerine, Çin’in yükselişinin Batı’nın tarihsel üstünlüğünü sorgulayan yeni bir entelektüel ve siyasal tartışma alanı yarattığını; ancak geleceğin tek kutuplu bir Çin düzeninden ziyade, farklı kalkınma modellerinin rekabet ettiği çok kutuplu bir uluslararası sisteme işaret ettiğini öne sürmektedir. Bu yönüyle çalışma, kalkınma çalışmaları, uluslararası politik ekonomi ve Çin’in küresel etkisi üzerine yürütülen güncel akademik tartışmalara önemli bir teorik ve karşılaştırmalı katkı sunmaktadır.
Makalenin tam metnine ulaşmak için:
