Giriş
Türkiye’nin dönem başkanlığında biraraya gelen Türk Devletleri Teşkilatı’nın (TDT), başkent Ankara’da gerçekleştirilen 13. Zirvesi, tarih, kültür, sanat, bilim, dış politika, enerji, güvenlik, akademi, spor gibi birçok alanda Türk Dünyası’na stratejik işbirlikleri sağlamasının yanı sıra medya ve iletişim alanında da kazanımlar yaratabilecek bir diplomatik toplantı olarak kayıtlara geçmiştir.
Diplomatik zirvenin makalenin konusunu oluşturan medya ve iletişim alanındaki kazanımları, Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığı tarafından düzenlenen, “Fikirden, Diyaloğa İleri” ve “Türk Yüzyılı: Dilde, Fikirde, İşte Birlik” temalarıyla başkent Ankara’da 2 gün boyunca süren Türk Dünyası Diyalog Forumu’nun çıktıları ışığında değerlendirilebilir.
Bu bağlamda Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanı Sayın Prof. Dr. Burhanettin Duran’ın konuşmalarında dile getirdiği “Türk Dünyası 2040 Vizyonu” vurgusu ve TDT Ankara Zirvesi’nin çıktıları, Türk Dünyası’nda medya, iletişim ve yapay zekâ işbirlikleri ile geleceğe yönelik planlanan ortak hedeflerin kapsamlı bir nitelik taşıyacağına işaret ediyor.
Türk Devletleri Teşkilatı’nın Dönem Başkanlığı görevini üstlenen Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanımız Sayın Recep Tayyip Erdoğan’ın 2040 Vizyonu’na mutlaka ulaşılmasına yönelik kararlı ve net duruşuyla liderlik feraseti, Türk Devletleri’nin liderlerine güç veriyor.
TDT 13. Ankara Zirvesi’nden hareketle; Türk Dünyası ülkeleri, 2040 Vizyonu doğrultusunda, ortak dilin, ortak hafızanın ve medya ile iletişim kapasitesinin kuvvetlendirilmesini amaçlıyor.
Türk Dünyası ülkeleri için medya, iletişim ve yapay zekâ alanında önemli birer potansiyel kazanım olarak değerlendirebilecek başlıklar, temelde şu konular çerçevesinde incelenebilir:
Dezenformasyona Karşı Ortak Mücadele: Diplomasi, dış politika ve uluslararası ilişkiler açısından bakıldığında, 21. yüzyılda her geçen gün dijitalleşen medya araçları ile sanal medya platformlarının kronik sorunları arasında yer alan dezenformasyonlar, dünya ülkeleri adına ciddi iletişim sorunlarına neden olabilmektedir. Belli başlı ülkelerle grupların, yüksek medya gücüyle yaydığı dezenformasyonlar, Türk-İslam ülkelerini, küresel açıdan medya ve iletişim alanında olumsuz etkileme potansiyeline sahiptir. Özellikle İsrail’in Filistinlilere yönelik saldırıları sırasında birçok dezenformasyon örneğiyle karşılaşılmıştır. Bu dezenformasyonların büyük bölümü ise, sadece Türkiye Cumhuriyeti’nin resmi teyit mekanizmaları (T.C Dışişleri Bakanlığı, İletişim Başkanlığı-Dezenformasyonla Mücadele Merkezi-DMM) tarafından gerçeğe kavuşturulmuş dünya kamuoyu aydınlatılmıştır. Bu yönden teyit (doğrulama) faaliyetlerinin devlet kurumlarının görevi olmaktan çıkarılarak Türk Dünyası ülkeleri için ortak bir gerçeklik refleksi haline getirilmesi son derece yararlıdır. TDT 13. Zirvesi’nin dezenformasyonlara karşı ortaklaşa ve hızlı yanıt verme kararı önemlidir. Bölgesel ve küresel sinsi dezenformasyon akımlarına karşı, Türk Dünyası ülkelerinin ortak bir stratejik iletişim mekanizması geliştirmesi ve Astana’da gerçekleşen TDT Medya Bakanları toplantısındaki sonuçların ilerletilmesi kararı, bilgi kirliliğinin önlenmesine katkı sunacaktır. TDT, medya ve kamu diplomasisinde dezenformasyon tehdidine karşı mesafe kaydedecektir.
Ortak Medya Ekosistemi: Sayın Burhanettin Duran’ın ifade ettiği üzere; film, dizi, belgesel gibi çeşitli yapımlarla ortak medya ekosistemi kurulması ve Türk milletinin yaşadıklarının, hikâyelerinin, kadim mazisinin kültürel zenginliklerinin uluslararası alana kültürel-iletişim yoluyla aktarılması toplumsal bir kazanım olacaktır. Doğu Türkistan’da, Kıbrıs’ta, Kırım’da, Bulgaristan’da, Bosna Hersek’te, Azerbaycan’da ve Türk’ün ayak bastığı cümle yerleşim yerindeki gerçekleri dünya bilmelidir. Ötüken’den, Semerkant’a, Altaylar’dan Tuna’ya, Türk Dünyası’nın zenginliği, tüm insanlığa tanıtılmalıdır. Bu kapsamda ortak medya ekosisteminin hayata geçirilmesiyle Türk Dünyası ülkeleri arasında ortak projeler, veri havuzları ve medya yayın alanları da oluşturulacaktır.
Kültürel Hafıza ve Ortak Anlatı İnşası: 34 harften oluşan ortak Türk Alfabesi’nin yaygınlaştırılması ve bu alfabeyle bilimsel/edebi eserlerin neşredilmesi yönündeki kararlılık, sosyo-iletişimsel bağları güçlendiren önemli bir kazanım olacaktır. Türk devletlerinin medya kuruluşları arasında ortak içerik üretimi, Türk Devletleri Teşkilatı üye ülkeleri arasındaki bilgi ve veri paylaşımını da artıracak bir adımdır. Böylece kültürel hafıza yaşatılırken, aynı zamanda alfabeyle ortak bir anlatı inşa edilecektir.
Yapay Zekâda “Türk Dili Modeli” ve Veri Altyapısı Geliştirme: Zirve kapsamında gerçekleşen panellerde, yapay zekânın medya ve iletişim ekosistemindeki rolleri, sunduğu fırsatlar ve riskler kapsamlı bir şekilde ele alınarak somut iş birliği zeminleri oluşturulmuştur. Bu minvalde Türk Devletleri Teşkilatı 13. Ankara Zirvesi’nin en önemli ve kritik kazanımlarından biri de, Türk Dünyası’nın küresel yapay zekâ modellerine bağımlı kalmamak adına “dil modelleri üretme ve veri altyapısı geliştirme” yönündeki kararlılıktır. Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanımız Sayın Recep Tayyip Erdoğan’ın öncülük ettiği “Türk Dili Modeli” çağrısı doğrultusunda yapay zekânın, Türk Dünyası’na ait içeriklerle Türk değerleriyle beslenmesi, bizzat yaşadığımız teknoloji çağında stratejik bir iletişim hedefidir. Bu hedef, Türk Dünyası’nın dijital bağımsızlığını kuvvetlendirecek bir adım olmakla birlikte, batı tandanslı yapay zekâ anlatılarının sona erdirilebilmesi için şüphesiz ki; çok önemlidir. Böylece yeryüzündeki tüm uluslar, Türk Dünyasına dair %100 doğru ve güvenilir yapay zekâ anlatılarına ulaşabilecektir.
Yapay Zekâ Destekli Kültürel Entegrasyon ve Çeviri Sistemleri: Zirvede ayrıca, Türk dünyasının ortak hafızasını ve kültürel bağlarını güçlendirmek amacıyla yapay zekânın dağıtım ve prodüksiyon (yapım) gücünden yararlanılması kararlaştırılmıştır. Milyonlarca izleyiciye ulaşan Türk dizileri ve sinema içeriklerinin, yapay zekâ destekli hızlı ve nitelikli çeviri modelleriyle bölge coğrafyasına süratle ulaştırılması hedeflenmiştir. Ortak Türk Alfabesi kararının ardından, yapay zekânın bu ortak alfabeyi işleme, dijital arşivleme ve içerik üretimi süreçlerine entegrasyonunun (uyumunun) hızlandıracağı belirtilmiştir.
Türk Dünyası Stratejik İletişimle Kendi Anlatısını Oluşturacak: Zirvede, küresel dijital dünyada Türk dünyasına ait anlatının başkalarınca çerçevelenmesini engellemek için yapay zekânın stratejik iletişim aracı olarak kullanılması gerektiği üzerinde durulmuştur. Yapay zekânın; veri analizi, kamu diplomasisi, medya trendlerinin takibi ve kurumsal iletişim süreçlerinde etkin iş aracı olarak konumlandırılması planlanmıştır. Türk Devletleri Teşkilatı bünyesinde yapay zekânın kamu diplomasisi ve kurumsal iletişimde kullanımına yönelik “Ortak Yapay Zekâ Stratejisi” geliştirilmesi yönünde ortak bir irade beyanında bulunulmuştur.
Sonuç
Sonuç olarak Ankara Zirvesi; Türk dünyasının yapay zekâyı sadece tüketen değil, ortak veri altyapısı, güvenli enformasyon ağları ve yerli dil modelleriyle teknolojiyi bizzat üreten ve yönlendiren bir aktör olma yolundaki büyük medya ve iletişim vizyonunu perçinlemiştir. TDT 13. Ankara Zirvesi, Türk Dünyası ülkelerinin bizzat kendi medya ekosistemlerini oluşturarak, dezenformasyonla ortak mücadele, ortak anlatıyla kültürel hafızalarını canlı tutarak bu kadim mirası tüm insanlığa tanıtma ve stratejik bir iletişim girişimiyle kendi anlatılarını oluşturma gibi konular özelinde medya, iletişim ve yapay zekâ teknolojisi alanlarında birçok kazanım potansiyeli yaratmıştır. 13. Ankara Zirvesi’ndeki medya, iletişim ve yapay zekâ planlamaları, önümüzdeki süreçte başarıyla uygulanarak medya-iletişim alanındaki potansiyeller nitelikli birer kazanıma dönüştürüldüğünde, TDT üyesi ülkelerin, hem küresel görünürlükleri artacak, hem de Türk Dünyası, uluslararası etkin karar belirleyici aktör olma yolunda hız kazanacaktır.
Cumhur Kartal YILDIZ
Araştırmacı-Yazar, Gazeteci ve Televizyon-Sinema Alanı Bilim Uzmanı
