SHENZHEN’DEN SONRA AVRUPA: BARIŞIN YÜKÜNÜ TAŞIMAK, ŞARTLARINI BELİRLEMEYE YETER Mİ?

upa-admin 21 Kasım 2026 207 Okunma 0
SHENZHEN’DEN SONRA AVRUPA: BARIŞIN YÜKÜNÜ TAŞIMAK, ŞARTLARINI BELİRLEMEYE YETER Mİ?

Giriş

Shenzhen (Şenzen) Zirvesi, Avrupa’nın kendi güvenliği üzerindeki söz hakkını yeniden tartışmaya açtı. Avrupa’nın etkisi, müzakere masasındaki görünürlüğü kadar, bir barış anlaşmasının uygulanması için gereken güvenlik, finansman ve yaptırım kararlarını ortak bir teklife dönüştürebilmesine de bağlıdır.

19 Kasım’da Çin, ABD ve Rusya liderleri Şenzen’de buluşurken, Avrupa’nın dikkati yeniden masada kimin olduğuna çevrildi. Aynı gün Berlin’de Ukrayna, Avrupalı ortakları ve ABD temsilcileri başka bir görüşme yapıyordu. Bu iki toplantı, Avrupa’nın dışlandığına ya da yeniden güç kazandığına dair net sonuçlara işaret ediyor. Oysa asıl sınav, görüşmelerin ardından hangi aktörün neyi yerine getirebileceğinde yatıyor.

Şenzen’de yayımlanan ortak bildiri, Birleşmiş Milletler’in reformundan enerji arzına ve nükleer risklerin azaltılmasına kadar uzanan başlıklar içeriyor. Ancak Ukrayna’dan söz etmiyor ve savaşı sona erdirecek bir uygulama çerçevesi sunmuyor. Bu sessizlik, kapalı kapılar ardında hiçbir pazarlık yapılmadığını kanıtlamaz. Yalnızca kamuya açıklanan sonuçlar, Avrupa güvenliğinin yeniden düzenlendiği iddiasını desteklemediğini gösterir.

Berlin’deki İstekliler Koalisyonu toplantısına ABD’nin özel temsilcilerinin de katılması, diplomasinin tek bir merkezden yürütülmediğinin somut bir göstergesiydi. Bununla birlikte, katılım Washington’un Avrupa’nın tüm taleplerini kabul ettiği anlamına gelmez. İki toplantıyı birlikte anlamlı kılan, birinde liderlerin buluşması, diğerinde ise olası bir anlaşmanın maliyetlerini ve güvenlik yükümlülüklerini üstlenecek aktörlerin görüşmesidir.

Bir anlaşmanın uygulanabilmesi kime bağlı?

Bir ateşkesin ilanı, sürdürülebilir olmasını sağlamaz. İhlallerin izlenmesi, Ukrayna’nın savunmasının desteklenmesi ve devletin mali işleyişinin sürdürülmesi gerekir. Rusya’ya yönelik ekonomik kısıtlamaların hangi koşullarda değişeceğine dair kriterler de belirlenmelidir. Dolayısıyla, bir barış planının ağırlığı, metnin kapsamı kadar, bu kararları alabilecek kurumların ve hükümetlerin taahhütlerine de bağlıdır.

Avrupa’nın burada somut kaynakları var. AB, Ukrayna’nın 2026-2027 dönemindeki bütçe ve savunma ihtiyaçları için 90 milyar avroluk kredi çerçevesinin gerekli mevzuatını Nisan ayında tamamladı. AB borçlanmasıyla finanse edilen ve bütçe güvencesine dayanan bu düzenleme, henüz yapılması gereken tüm harcamaların gerçekleştiği anlamına gelmiyor. Ancak bu destek, siyasi bir temenninin ötesinde kurumsal bir dayanağa sahip olduğunu gösteriyor.

Bu kapasitenin müzakere açısından değeri, Ukrayna’ya zaman kazandırabilmesidir. Öngörülebilir finansman, acil bütçe sıkıntısının kabul edilemez bir anlaşmaya razı olma baskısına dönüşmesini sınırlayabilir. Bunun ne ölçüde başarılacağı desteğin zamanında aktarılmasına ve ihtiyaçları karşılamasına bağlıdır. Avrupa’nın etkisi böylece yalnızca masada sunduğu taleplerden değil, Ukrayna’nın masaya hangi koşullarda oturabildiğinden de kaynaklanır.

Yaptırımlar farklı bir yetki alanı yaratıyor. AB’nin dış politika kapsamındaki yaptırım kararları, Konsey’de oybirliği gerektiriyor. Washington, Avrupa yaptırımlarının kaldırılmasını tek başına taahhüt edemez. Aynı şekilde, tek bir Avrupa başkenti de Birlik adına böyle bir söz veremez. Başka bir masada tasarlanan ekonomik normalleşmenin uygulanması, Avrupa içindeki karar alma süreçlerine bağlıdır.

Fakat bu yetki dağılımı kendiliğinden üstünlük sağlamaz. Oybirliği ihtiyacı, ortak tutumu koruyabildiği gibi ayrışma halinde Avrupa’nın teklifini de belirsizleştirebilir. Karşı taraf, Avrupalı müzakerecilerin üzerinde uzlaştığı bir tavizin sonradan onaylanmayacağını düşünürse, bu vaatlara daha az değer verir. Kaynağa sahip olmak ile o kaynağı güvenilir biçimde harekete geçirebilmek arasındaki fark tam da burada belirginleşir.

Burada başka bir sınır daha var. Avrupa, kendi güvenliği için gerekli gördüğü desteği kesme tehdidini kolayca kullanamaz. Daha savunmasız bir Ukrayna, Avrupa’nın güvenlik maliyetini de arttırabilir. Dolayısıyla, etkili bir teklif, mevcut desteğin sürekliliğini korurken, ilave ekonomik ve güvenlik taahhütlerini doğrulanabilir karşılıklara bağlamalıdır. Bu yaklaşım, Avrupa’yı Kiev üzerinde baskı kurma ihtiyacından da uzaklaştırır.

Üstelik Avrupa’nın etkisi, yalnızca bir anlaşmayı engellemekle sınırlı değildir. Uygulanmasını istemediği bir planı durdurmak, tercih ettiği barış koşullarını oluşturmakla aynı şey değildir. Avrupa, Ukrayna’yla birlikte hangi güvenlik düzenlemelerine kaynak ayıracağını ve hangi ekonomik adımları destekleyebileceğini önceden netleştirirse, başkalarının önerilerine tepki vermenin ötesine geçebilir.

Ayrıca finansman sağlamak, Ukrayna adına siyasi karar alma hakkı vermez. Avrupa’nın pazarlık gücü, Kiev’in seçeneklerini genişlettiği ölçüde meşru ve yararlıdır. Yardımı, Ukrayna’nın kabul etmediği bir uzlaşmayı dayatmanın bir aracına dönüştürmek, Avrupa’nın büyük güç diplomasisine yönelttiği itirazı kendi davranışıyla zayıflatır.

Ortak mesajdan güvenilir taahhüde

Berlin sonrasında Almanya, Fransa, Birleşik Krallık ve Ukrayna’nın yayımladığı açıklama, ateşkes yürürlüğe girdiğinde hukuken bağlayıcı güvenlik garantileri öngörüyor. Olası unsurlar arasında ABD destekli, Avrupa öncülüğündeki çok uluslu bir güç ve Rusya’nın yeniden saldırması halinde barış ve güvenliği yeniden tesis edecek tedbirler yer alıyor. Ancak bu yükümlülükler ulusal prosedürlere tabidir. Açıklama, tek başına otomatik bir askerî müdahale garantisi oluşturmaz.

Bu ayrıntı, diplomasinin en zor sorusunu ortaya koyuyor. Bir anlaşma ihlal edildiğinde hangi hükümet, hangi yetkiyle, ne kadar sürede harekete geçebilecek? Garantinin inandırıcılığı, vaat edilen tepkinin büyüklüğü kadar kararın zamanında alınabilmesine de bağlıdır. Her ihlalde aynı siyasi tartışmaların yeniden açılacağı izlenimi, en iddialı metnin bile caydırıcılığını aşındırabilir.

Avrupa’nın bu nedenle müzakereler başlamadan önce kendi kararlarının sınırlarını belirlemesi gerekiyor. Doğrulanmış bir ateşkes karşılığında hangi yaptırım adımları değerlendirilebilir? Yeni bir saldırı durumunda hangi destekler hızla devreye girebilir? Bunları mümkün kılacak bütçe ve ulusal yetkilendirmeler nelerdir? Ortak bir tutum, bu bağlantılar kurulduğunda karşı tarafın hesaplarını değiştirebilir.

Bunu somutlaştırmanın bir yolu, ilave taahhütleri aşamalara ayırmaktır. Doğrulanmış ateşkes, ek finansman ve izleme adımlarının başlatılmasını sağlayabilir. Sürekli uyum sonraki ekonomik düzenlemelerin değerlendirilmesini sağlayabilir. Ciddi bir ihlal, önceden belirlenmiş desteklerin hızlandırılmasını tetikleyebilir. Böyle bir önerinin değeri, yaptırımların tamamını tek seferde pazarlığa açmadan karşılıklılık kurabilmesidir. Bunun için doğrulamayı kimin yapacağı ve ihlal kararının nasıl alınacağı da önceden belirlenmelidir. Böylece Rusya, uyum karşılığında hangi somut adımların gündeme gelebileceğini görebilir. Ukrayna ise olası bir ihlal durumunda ortaklarının vereceği tepkiyi daha iyi öngörebilir.

13 Kasım’da belirlenen Avrupa müzakere ekibi, AB kurumlarıyla Fransa, Almanya, İtalya, Polonya ve Birleşik Krallık’ı bir araya getiriyor. Bu yapı, Avrupa’nın farklı yetki merkezlerini aynı süreçte bir araya getirme imkânı sunuyor. Ancak temsilcilerin bir araya gelmesi, temsil ettikleri kurumların gerekli tüm kararları almaya hazır olduğu anlamına gelmiyor.

Bu nedenle, ekibin başarısı, aynı cümleyi kaç temsilcinin tekrarladığıyla ölçülemez. Belirleyici ölçüt, üzerinde anlaştıkları teklifin ulusal parlamentolarda, hükümetlerde ve AB kurumlarında uygulanabilir olup olmadığıdır. Avrupa’nın çok merkezli yapısı, farklı yetkiler arasında önceden kurulmuş bir mutabakatla güç kazanabilir. Böyle bir mutabakat yoksa, dışarıdaki müzakere içerideki anlaşmazlıkları daha görünür hale getirir.

Bununla birlikte, Avrupa’nın uygulama kapasitesine duyulan ihtiyaç, bunun her koşulda belirleyici olacağını göstermez. ABD’nin desteğini azaltması, Rusya’nın savaşı sürdürmesi veya Avrupalı hükümetlerin ayrışması mevcut seçenekleri daraltabilir. Çin’in diplomatik ağırlığı da tek bir bildirinin sonuçlarıyla ölçülemez. Şenzen’de kapsamlı bir Ukrayna anlaşmasının açıklanmamış olması, Avrupa’ya kalıcı bir güvence sağlamıyor.

Şenzen’in ardından Avrupa’nın önünde somut bir tercih var: kaynaklarını başkalarının hazırladığı bir anlaşmayı sonradan desteklemek için mi kullanacak, yoksa bu kaynakların hangi koşullarda sunulacağını önceden belirleyerek anlaşmanın içeriğini mi etkileyecek? İkinci yol, Ukrayna’yla birlikte geliştirilen ve Avrupa içinde yetkilendirilmiş bir teklif gerektiriyor. Avrupa’nın masadaki ağırlığı, üstlenebileceği yükümlülükleri önceden açıklığa kavuşturabildiği ölçüde artacaktır.

Ferdi GÜÇYETMEZ

Leave A Response »

Time limit is exhausted. Please reload the CAPTCHA.