Ankara Bilim Üniversitesi Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi bölümünde yarı-zamanlı öğretim görevlisi ve Uluslararası Politika Akademisi (UPA) uzmanı Dr. Mehmet Emir’in “Çevresel Farkındalığın Politik Eylemselliğe Dönüşüm Umudu: Hayao Miyazaki Anime Filmlerinin Yeşil Teori Çerçevesinde Analizi” başlıklı makalesi, TRDizin kapsamında yer alan İstanbul Gelişim Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi’nde yayımlanmıştır.
Dr. Mehmet Emir
Bu makale, iki defa Akademi Ödülü kazanmış ünlü anime sanatçısı ve yönetmeni Hayao Miyazaki’nin anime filmlerini uluslararası ilişkiler alanında ilk kez inceleyerek, çevresel farkındalığın politik eylemselliğe dönüşüm umudunu göstermeyi amaçlamaktadır. Makaleyi diğer çalışmalardan ayıran en önemli özelliği ise, Miyazaki animelerindeki çevresel farkındalığın uluslararası ilişkiler alanında özgün ve yol açıcı şekilde farklı bir bakış açısıyla analiz edilmesine dayanmaktadır.
Hayao Miyazaki
Çalışma, Miyazaki animelerinin oluşturduğu çevresel farkındalığın politik eylemselliğe nasıl dönüşebileceğini Yeşil Teori çerçevesinde incelemiştir. Bu bağlamda makale, Miyazaki’nin eserlerini kapsamlı bir şekilde analize tabi tutarak küresel düzeyde ekolojik farkındalığın çevrenin sürdürülebilirliği ve çevre sorunlarına yönelik politik eylemselliğe geçiş potansiyeline odaklanmıştır.
Bireysel ve toplumsal seviyede çevresel farkındalığın yalnızca Japonya ve Asya’da değil Miyazaki animelerinin izleyicilerde büyük bir karşılık bulduğu Batı kültüründe de politik eylemselliğe dönüşebileceği görülmüştür. Hem Doğu, hem de Batı toplumunda politik karar alma ve uygulamalar yönüyle umut vadeden örnekler tespit edilmiştir.
Miyazaki animelerindeki karakterler, olay örgüleri ve eşsiz manzaraların izleyiciler üzerinde pasif bir etkisinin olmadığı bunun yerine büyük kitlelerin çevresel duyarlılık konusunda aktif katılımcılara dönüşebildikleri görülmüştür. Teknoloji çağında medyanın etkisiyle kültürel alanda artan farkındalık seviyesi politik karar ve eylemlere de yansıtılabilmektedir. Bu bağlamda, Miyazaki animelerinin yalnızca çevrenin ekolojik dengesi ve uyumu hakkında estetik bir yaklaşım olmadığı; bununla beraber popüler kültür vasıtasıyla küresel düzeyde alternatif politik eylemselliğin güçlü bir motivasyonu olabileceği sonucuna varılmıştır. Çevresel farkındalığın politik eylemselliğe dönüşebildiğine dair örnekler, daha iyisinin yapılabileceğine dair umutları artırmıştır.
İnsanın doğa ile ilişkileri çok köklü bir geçmişe sahiptir. Doğa ruhsal, duygusal ve varoluşsal bir bütünün parçasıdır. Varoluşundan itibaren insanın doğa ile ilişkilerinde değişimler görülmüştür. Bu bağlamda doğayla ilgili ona saygı duymaktan onu sömürmeye ve çıkarları doğrultusunda tahrip etmeye varıncaya kadar farklı yaklaşımlar vardır. Bununla beraber insanoğlunun varlığını sürdürebilmesi için doğa ile uyum, kaçınılamaz bir görevi ve sorumluluğudur. Günümüz dünyasında insanın doğa ve çevre ile ilişkilerinin yansıtılmasında filmlerin büyük önemi ve etkisi vardır. Popüler kültür unsuru olarak özellikle animelerin çevresel farkındalığın oluşmasında etkisi dikkate değerdir. Doğa ve çevreye yönelik ilginin çekilmesi ve çözülmesi gereken büyük sorunlara dair empatinin kurulmasında animeler kolaylaştırıcı bir niteliktedir.
Doğa ve çevreye dair filmler hakkında akla gelen en ünlü isim Hayao Miyazaki’dir. Hayao Miyazaki’nin anime filmleri dünya çapında büyük ilgi görmektedir. Ünlü yönetmenin filmlerinde doğanın kapsayıcı üstünlüğü yerine insanların doğanın vazgeçilemez bir unsuru olduğuna vurgu yapılmıştır. Çevre ve insan ilişkileri hakkında Miyazaki’nin animeleri elverişli bir analiz alanı sunmaktadır. İnsanın doğa ile etkileşiminin sonuçları çevresel etkiler vasıtasıyla görülebilmektedir. Dolayısıyla doğaya karşı olumsuz insan davranışları çevresel sorunlara neden olmuştur. Miyazaki animeleri, insanın doğayla uyumunda çevresel etkilerin incelenmesi açısından paha biçilemez bir farkındalık yaratmıştır.
İnsanoğlunun doğa ile ilişkilerinde Batı kültüründe iki kavramın farklılığı üzerine değerlendirme yapılırken, Miyazaki animelerinde ise insanı doğa ile bir bütünlük içinde ele alan Asya yaklaşımı görülmektedir. Miyazaki filmleri bir yandan insanın doğa ve çevreyle ilişkilerini ve etkileşimini odağına alırken diğer yandan da dikkat çeken manzaralar eşliğinde farkındalık oluşturmayı amaçlamıştır.
Çevre ve çevresel sorunların analizinde insan-doğa ilişkisi öncelikli bir öneme sahiptir. Bu nedenle insanın doğa ile ilişkisi aynı zamanda çevre ile ilgili sorunlarına yönelik farkındalık bağlamında da vurgulanmalıdır. Çevreye dair eylemselliğin temelinde insan-doğa ilişkileri ve bu etkileşimin sonuçları yer almaktadır. Dikkat çekici bir bakış açısıyla, insanın doğa ile ilişkileri Batı dünyasında metalaştırılmış bir çerçeveden değerlendirilmiştir. Bu bakış açısı insanı ve doğayı iki farklı olgu olarak kabul etmektedir. Batı dünyası insanı doğanın üzerinde ve ona hâkim bir konumda görmüştür. Dolayısıyla, bu yaklaşım, günümüzde de hâlâ devam eden küresel ekolojik sorunların altında yatan temel felsefedir. Ayrıca Batı tipi yaklaşım sınırlı bir bakış açısına sahiptir. Bu bakış açısının mevcut sorunlara kesin ve kalıcı bir çözüm getirmediği görülmüştür. Ancak insanın doğa ile ilişkilerini bütüncül bir şekilde ele alan farklı bir yaklaşım da vardır. Örneğin, Japon halkı insan-doğa ilişkilerini bir bütün olarak ele almaktadır. Batı düşüncesinin aksine Japonlar insanı doğa karşısında savunmasız ve ona bağlı olarak görmüştür. Japon animeleri ise insan ve doğa ilişkisi üzerinden çevresel farkındalığın anlaşılabilmesi için ilgi çekicidir. Hayao Miyazaki çevre ve çevresel sorunlara dair farkındalığın küresel seviyede anlaşılabilirliğini bireysel seviyedeki çalışmalarıyla vurgulamıştır.
Miyazaki animelerinde karakterlerin yaşadığı olay örgüleri film izleyicilerinde tam bir empati duygusu oluşturmuş ve izleyiciler bu karakterlerle özdeşleşmiştir. Dolayısıyla, muhteşem manzaraların ön plana çıkarıldığı anlatılarda izleyiciler animeleri kendi benliklerinde hissetmiştir. Ünlü yönetmenin animelerinde sıklıkla kahramanlık hikayeleri yer almaktadır. Bu tür anlatılar izleyicide ilgi oluştururken aynı zamanda olayları yorumlama isteğine de neden olmuştur. Günlük hayatın dışında farklı bir deneyim yaşayan izleyici filmle güçlü bir bağ kurarak hayal gücünü kullanmaktadır. Kurulan bu bağ aynı zamanda konuya dair daha etkili politik karar alınması ve uygulanması için de önemli bir beklenti yaratmaktadır.
Bu çalışma, Miyazaki animelerinin insan, doğa ve çevre arasındaki etkileşiminin sağlayacağı çevresel farkındalığın küresel düzeyde politik eylemselliğe dönüşme potansiyelini analiz etmektedir. Genellikle görsel sanatlar ve peyzaj mimarisi alanlarında incelenen konu uluslararası ilişkiler alanı odağında özgün bir şekilde değerlendirilmektedir. Bu bağlamda makale; Kuramsal Çerçeve: Yeşil Teori ve Miyazaki Animeleri, Miyazaki Animelerinde Şintoizmin Etkisi, Anime Filmleri ve Çevre İlişkisi, Hayao Miyazaki’nin Yapımlarındaki Doğa ve Çevresel Farkındalığın Temelleri, Miyazaki Animelerinde Çevresel Yaklaşımlar, Miyazaki Animelerinde Çevre Türleri ve Özellikleri, Miyazaki Filmlerindeki Çevresel Odaklanmalar, Miyazaki Animelerindeki Çevresel Odaklanmanın Sonuçları, Doğa ve Çevreci Politikaların Küresel Eylemselliğe Dönüşümü Çerçevesinde Miyazaki Animelerinin Değerlendirilmesi ve Sonuç kısımlarından oluşmaktadır. Çalışma, Uluslararası İlişkiler alanına dikkat çekici animelerin odağında çevrenin sürdürülebilirliği ve çevre sorunlarına dair farkındalığın artırılması için politik eylemselliğe geçiş potansiyelinin analiziyle özgün katkılar sağlamayı amaçlamaktadır.
Makale erişim adresi: https://dergipark.org.tr/tr/pub/igusbd/article/1600851
