Giriş
Hatırlanacak olursa, Brezilya’da 4 Ekim 2026’da yapılan Cumhurbaşkanlığı seçimlerinin ilk turunda hiçbir aday geçerli oyların yarısından fazlasını alamamış; Yüksek Seçim Mahkemesi’nin resmi verilerine göre, Liberal Parti (PL) adayı Flávio Bolsonaro yüzde 47,03 (56,1 milyon) oy alırken, görevdeki Devlet Başkanı Luiz Inácio Lula da Silva da yüzde 45,16 (53,9 milyon) oy almıştı. Böylelikle, 25 Ekim tarihinde düzenlenecek olan ikinci tur seçimler, yaklaşık iki puanlık farkla ve son derece kutuplaşmış bir siyasi ortamda gerçekleşecek. Ayrıca ilk tur sonuçlarına dair en önemli husus, anketlerin Lula’yı önde göstermesine rağmen sandıkta oğul Bolsonaro’nun öne geçmesi ve anketlerin seçmen davranışını kesin biçimde öngöremediğinin bir kez daha anlaşılması oldu. [1][2]
Bu bağlamda, ikinci turun temel konusu yalnızca iki adayın kişisel performansları değil; ilk turda diğer adaylara oy veren seçmenlerin, sandığa gitmeyenlerin ve kararsızların hangi yönde hareket edeceği olacaktır. Ekonomi ve yaşam maliyeti, suçla mücadele, sosyal yardımlar, çalışma koşulları ve Brezilya’nın ABD ile Çin arasında izleyeceği diplomatik denge, bu sürecin ana eksenleri olarak öne çıkıyor.
Flávio Bolsonaro: ‘Değişim’, Güvenlik ve Vergi Yükünün Azaltılması
Genç sağcı/milliyetçi lider Flávio Bolsonaro, ilk turdaki sonucunu ülkedeki değişim talebinin somut bir göstergesi olarak sunuyor. Eski Devlet Başkanı Jair Bolsonaro’nun oğlu olan Senatör, babasının siyasi tabanını korurken, kendisini ekonomik ve idari değişim, daha sert suçla mücadele politikaları ve özel sektörün önünü açma vaatleriyle tanıtmaya ve pazarlamaya çalışıyor. Kampanyasında, oğul Bolsonaro, özellikle gelir vergisi ve genel vergi yükünü azaltma, kamu harcamalarını kısma ve bürokrasiyi azaltma mesajlarıyla öne çıkıyor. Ayrıca, Başkanlıkta yeniden seçilme uygulamasının sona erdirilmesini, suç örgütlerinin terör örgütü olarak sınıflandırılmasını ve yüksek güvenlikli cezaevleri kurulmasını savunuyor. [3][4]
Bununla birlikte, genç Bolsonaro, rakibinin sosyal yardımların kesileceği yönündeki eleştirilerini etkisizleştirmek için Bolsa Família, Minha Casa, Minha Vida ve Farmácia Popular gibi programları sürdürme sözü verdi. Bu yaklaşım, genç ve akıllı siyasetçinin, sağ seçmenin güvenlik ve ekonomi taleplerini karşılamaya çalışırken, düşük gelirli seçmenleri de ürkütmemek için çaba gösterdiğini gösteriyor. Vergi indirimleri ve harcama kısıntılarının, zorunlu sosyal harcamalar ve kamu borcu baskısı altında nasıl finanse edileceği ise kampanyanın yanıtlaması gereken temel mali sorulardan biridir. [3][5]
Lula: Sosyal Koruma, Çalışma Hayatı ve Deneyim
Deneyimli siyasetçi Lula da Silva, kampanyasını sosyal programların sürdürülmesi, istihdam, ücretlerin reel olarak arttırılması, eğitim yatırımları ve çalışma hayatında iyileştirmeler üzerine kuruyor. Lula, ikinci tur öncesi mesajlarında, Flávio Bolsonaro’nun seçilmesi halinde sosyal politika ve eğitim alanlarında gerileme yaşanabileceğini ileri sürüyor; Bolsa Família, lise öğrencilerine yönelik Pé-de-Meia programı ve teknik eğitim yatırımlarını savunuyor. Lula ayrıca haftada altı gün çalışma düzeninin (6×1) sona erdirilmesine yönelik girişimlere destek veriyor. [3][6]
Rakibinin güçlü olduğu güvenlik konusunda ise Lula, yalnızca yerel kolluk kuvvetlerine bırakılmayan, daha güçlü bir federal koordinasyon ve suçla mücadele yaklaşımı vaat ediyor. Bu, seçmenin önemli kaygılarından birine doğrudan yanıt verme çabasıdır. Ancak Lula açısından temel zorluk, görevdeki Başkan olmanın sağladığı görünürlük ve sosyal politika mirasını, değişim talebinin ve ekonomik memnuniyetsizliğin önüne geçebilmesidir. Lula’nın artık oldukça ilerleyen yaşı ve uzun siyasi geçmişi de kampanyada deneyim ve süreklilik ile yenilenme ve gençlik tartışmalarını birlikte gündeme getirmektedir.
Anketler ne söylüyor?
İkinci tur anketleri Flávio Bolsonaro lehine sınırlı bir fark gösterse de, aslında bu farklar hata payı dahilinde kalıyor. Örneğin, Quaest’in 10–13 Ekim tarihlerinde 2.154 seçmenle yaptığı ve 14 Ekim’de açıklanan araştırmada Flávio yüzde 46, Lula yüzde 44 düzeyinde ölçüldü; hata payı yaklaşık 2 puan. Bu nedenle, 2 puanlık fark, araştırmanın hata payı içinde ve yarışın başa baş niteliğini değiştirmiyor. [7]
BTG/Nexus araştırmasının 13 Ekim’de yayımlanan sonuçlarında geçerli oylar üzerinden Flávio yüzde 52, Lula yüzde 48; PoderData’nın aynı gün açıklanan ölçümünde ise Flávio yüzde 51, Lula yüzde 49 olarak aktarıldı. AtlasIntel/Bloomberg’in 3–8 Ekim döneminde 5.026 kişiyle gerçekleştirdiği araştırma da geçerli oylar hesabında yüzde 52,8’e yüzde 47,2’lik bir dağılım bildirdi. Datafolha’nın 8 Ekim tarihli araştırması da benzer bir tablo ortaya koydu. Bununla birlikte kurumlar arasında örneklem, görüşme yöntemi, saha tarihleri ve hata payı farklılıkları var; bu rakamlar tek bir kesin sonuç gibi birleştirilmemeli. [7][8]
İlk turda anketlerin Lula’yı önde göstermesine karşın Flávio Bolsonaro’nun birinci çıkması, ikinci tur tahminlerinde temkinli olmayı gerektiriyor. Ancak anketlerde de oğul Bolsonaro lehine oluşan küçük fark, sağcı adayın bu defa daha şanslı olduğunu açıkça ortaya koyuyor.
Trump ve uluslararası boyut
ABD Başkanı Donald Trump, ilk turun ardından Flávio Bolsonaro’nun performansını “yakın, ama çok büyük bir zafer” sözleriyle nitelendirmiş ve ikinci turun oldukça çekişmeli geçeceğini söylemiştir. Trump, ayrıca Brezilya’daki oy sayımının aynı gün tamamlanmasını da övmüştür. Bu açıklamalar, Flávio’nun kampanyası tarafından uluslararası destek göstergesi olarak yorumlanabilir; ancak Trump’ın ilk tur öncesinde bir adaya açık ve doğrudan kampanya desteği vermekten kaçındığı da Amerikan makamları tarafından belirtilmiştir. Dolayısıyla, bu açıklamalar, ABD yönetiminin seçim sonucunu belirleyebileceği veya seçimlere müdahale edebileceği şeklinde yorumlanmamalıdır. [9][10]
Seçim, Washington ile Brasília arasındaki ilişkiler açısından da önem taşıyor. Lula, Brezilya’nın egemenliğini, çok taraflılığı ve BRICS+ içindeki rolünü vurgularken, Çin ile ekonomik ilişkilerin sürdürülmesini, hatta geliştirilmesini savunuyor. Flávio Bolsonaro ise, Trump’a daha yakın bir siyasi çizgiye sahip ve ABD ile ilişkileri geliştirmeye daha açık bir profil çiziyor. ABD’nin Brezilya’ya uyguladığı tarifeler, kritik mineraller ve nadir toprak elementlerine erişim, Çin’e bağımlılığı azaltma arayışı ve organize suç örgütlerine yaklaşım, iki ülke ilişkilerinin olası gündem maddeleri arasında yer alıyor. Bununla birlikte, her iki aday da Brezilya’nın en büyük ticaret ortakları olan ABD ve Çin ile ilişkilerinde ekonomik çıkarları göz önünde bulundurmak zorunda kalacaktır. [10] Yani ABD yanlısı ve Çin karşıtı bir söylem kullansa bile, seçimi kazanması durumunda Bolsonaro’nun da Çin’le ilişkileri koparması gerçekçi bir siyasa değil.
Flávio Bolsonaro’nun ikinci tur öncesinde ülkedeki sağ ve merkez sağ partilerden destek alması dikkat çekiyor. Nitekim Reuters’ın 15 Ekim tarihli haberine göre, PP, União Brasil, Republicanos ve Podemos gibi partiler Bolsonaro’ya desteğini açıkladı; ilk turda yarışan Ronaldo Caiado ve Romeu Zema da Flávio’ya destek verdiler. Bu destekler, seçimi kazanması halinde parlamentoda daha geniş bir koalisyon kurma ihtimalini arttırabilir. Buna karşılık, koalisyon ortaklarına verilecek siyasi tavizler ve farklı partilerin önceliklerini uzlaştırma ihtiyacı, olası bir yönetimin sınırlarını da belirleyecek. [11]
Sonuç
15 Ekim itibarıyla kamuya açık anketler, Flávio Bolsonaro’nun bazı ölçümlerde küçük bir farkla önde olduğunu doğruluyor; ancak anketlerin önemli bir bölümündeki fark hata payı içinde ve ilk turdaki anket sapması, kesin bir sonuç çıkarmayı riskli kılıyor. Bu nedenle, şimdilik en gerçekçi değerlendirme, bir adayın kazanacağını ilan etmek yerine ikinci turun hangi değişkenlerle şekilleneceğini vurgulamaktır.
Birinci belirleyici, ilk turda diğer adaylara oy veren seçmenlerin dağılımıdır. Sağ seçmenlerin Flávio etrafında birleşmesi onun oy tabanını genişletebilir; ancak bazı adayların destek açıklamaları, seçmenlerinin tamamının aynı yönde oy vereceği anlamına gelmez. İkinci olarak, güvenlik ve yaşam maliyeti konularının seçmen önceliklerini ne ölçüde belirleyeceği önem taşıyor. Üçüncü olarak, Lula’nın sosyal yardımlar, istihdam ve çalışma koşulları üzerinden katılımı arttırıp arttıramayacağı kritik bir husus olabilir. Lula, rakibinin iktidarını geniş kitlelere bir felaket senaryosu gibi algılatabilirse, ikinci turda kazanma şansı artabilir. Dördüncü olarak kampanyaların kararsız ve sandığa gitme olasılığı düşük seçmenlere ulaşma kapasitesi takip edilmeli. Beşinci olarak, Brezilya uzmanları, aşırı sağ/sağın başarısında etkili olan Evanjelizm hareketinin etkisinden söz ediyorlar. Ancak bunun için elimizde sağlam doneler yok.
Sonuç olarak, Brezilya’da 25 Ekim’deki ikinci tur, yalnızca Lula ile Bolsonaro ailesi arasındaki rekabetin yeni bir aşaması değil; Brezilya’nın sosyal devlet anlayışı, kamu güvenliği, maliye politikası ve büyük güçler arasındaki diplomatik dengesi üzerine bir tercih olacaktır. Güncel anketler Flávio Bolsonaro’ya sınırlı bir avantaj gösterse de, mevcut veriler güvenilir bir şekilde bir kazanan tahmin etmeye yetmemektedir. Bunun yerine, seçim gecesine kadar yeni anketlerin yöntemleri ve saha tarihleriyle birlikte izlenmesi ve siyasi açıklamaların oy davranışına doğrudan kanıt olarak sayılmaması gerekiyor. Ancak elbette, ilk tur sonuçları ardından rüzgar net şekilde oğul Bolsonaro’dan yana…
Prof. Dr. Ozan ÖRMECİ
KAYNAKLAR
[1] Ozan Örmeci (2026), “Brezilya’da Başkanlık Seçiminin İlk Turda Galibi Yok!”, Uluslararası Politika Akademisi, 5 Ekim 2026, https://politikaakademisi.org/2026/10/05/brezilyada-baskanlik-seciminin-ilk-turda-galibi-yok/.
[2] Agência Brasil (2026), “Flávio Bolsonaro, Lula head for runoff in Brazil’s presidential race”, 5 Ekim 2026, https://agenciabrasil.ebc.com.br/en/politica/noticia/2026-10/flavio-bolsonaro-lula-head-runoff-brazils-presidential-race.
[3] UOL (2026), “Na TV, Lula e Flávio Bolsonaro falam em ‘mudança’ e ‘prosperidade’”, 9 Ekim 2026, https://noticias.uol.com.br/eleicoes/2026/10/09/horario-eleitoral-tv-lula-flavio.ghtm.
[4] Reuters (2026), “Brazil’s two main presidential candidates promise fiscal fixes, but leave hard choices unsaid”, 24 Eylül 2026, https://www.reuters.com/world/americas/brazils-two-main-presidential-candidates-promise-fiscal-fixes-leave-hard-choices-2026-09-24/.
[5] UOL (2026), “Lula cita riscos se rival vencer; Flávio diz que manterá programas sociais”, 9 Ekim 2026, https://noticias.uol.com.br/eleicoes/2026/10/09/propaganda-eleitoral-radio-flavio-lula.ghtm.
[6] Folha de S.Paulo (2026), “İkinci tur radyo kampanyaları ve vaatler”, Ekim 2026. https://www1.folha.uol.com.br/poder/2026/10/na-volta-da-propaganda-flavio-bolsonaro-fala-22-vezes-em-mudanca-e-lula-alerta-para-retrocesso.shtml.
[7] Reuters (2026), “Flavio Bolsonaro slightly leads Lula in Brazil runoff, Quaest poll shows”, 14 Ekim 2026, https://www.reuters.com/world/americas/flavio-bolsonaro-slightly-leads-lula-brazil-runoff-quaest-poll-shows-2026-10-14/.
[8] UOL (2026), “Segundo turno pesquisa: veja levantamentos para presidente atualizados”, 14 Ekim 2026, https://noticias.uol.com.br/eleicoes/2026/10/14/segundo-turno-pesquisa-veja-levantamentos-para-presidente-atualizados.ghtm.
[9] CNN Brasil (2026), “Trump diz que desempenho de Flávio no 1° turno é ‘vitória muito grande’”, 5 Ekim 2026, https://www.cnnbrasil.com.br/internacional/trump-diz-que-desempenho-de-flavio-no-1-turno-e-vitoria-muito-grande/.
[10] Reuters (2026), “Brazil election to reshape trade with US, with tariffs and minerals at stake”, 9 Ekim 2026, https://www.reuters.com/world/americas/brazil-election-reshape-trade-with-us-with-tariffs-minerals-stake-2026-10-09/.
[11] Reuters (2026), “Brazil’s Bolsonaro racks up endorsements, shaping potential governing bloc”, 15 Ekim 2026, https://www.reuters.com/world/americas/brazils-bolsonaro-racks-up-endorsements-shaping-potential-governing-bloc-2026-10-15/.
