Yeniden seçildiği günden beri Rusya’nın saldırısıyla 2022 yılının ilk aylarında başlayan Rusya-Ukrayna Savaşı’nı sonlandırmak adına önemli girişimlerde bulunan 45. ve 47. ABD Başkanı Donald Trump, bu konuda farklı stratejiler izlemektedir. Trump, ilk olarak Ukrayna üzerindeki baskıyı arttırmış; özellikle Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski’yi 2025 yılı Şubat ayı sonunda Beyaz Saray’da ağırladığı görüşmede ona yönelik diplomatik teamülleri aşan saldırgan bir üslup kullanarak, Kiev’i barışa engel olan taraf gibi lanse etmiş ve bu şekilde Ukrayna’nın savaşma azmini azaltarak Rusya ile bir tür uzlaşma koşulları sağlamaya çalışmıştır. Ancak bu stratejisinin Avrupalı müttefiklerde kabul görmemesi üzerine soruna zamanla daha farklı yaklaşmaya başlayan Trump, bu defa da özel temsilcisi Steven Witkoff ile damadı ve özel danışmanı Jared Kushner ikilisinin girişimleriyle Moskova’yı çözüm konusunda ikna etmek için diplomatik girişimlerde bulunmuştur. Trump, bu girişimlerin üzerine 2025 yılı Ağustos ayında Alaska’da Rus lider Vladimir Putin’le de bir araya gelmiş; ancak bu görüşme sonrasında savaşın sonlandırılması adına somut bir gelişme yaşanmamıştır.
Şurası bir gerçektir ki, tamamen ABD iç politikası temelinde düşünen ve hareket eden Başkan Trump’ın konuya bakışı geleneksel Transatlantik güvenlik kalıplarından oldukça farklıdır. Trump, meseleyi Avrupa güvenliğine yönelik bir tehdit veya Rusya’nın güçlenmesine yol açabilecek bir jeopolitik mücadeleden ziyade, ABD’ye yüklü ekonomik külfet çıkaran bir sorunun halledilmesi olarak görmektedir. Bu bağlamda, Ukrayna’ya yapılan mali yardımlar Başkan Trump ve ekibi adına olumsuz bir husustur. Dahası, savaş Demokrat Başkan Joe Biden döneminde çıktığı ve Biden’ın oğlu Hunter Biden’ın Ukrayna ile çok yakın ilişkileri olduğu için, Trump bu konuya oldukça soğuk yaklaşmaktadır. Rus lider Vladimir Putin’i anlaşılabilecek güçlü bir lider olarak gören Trump, Ukrayna’nın NATO’ya üye yapılmaması ve Moskova’nın tahrik edilmemesi durumunda Rusya’dan Avrupa güvenliğine yönelik doğrudan tehditler yaşanabileceği konusunda da oldukça iyimserdir. Trump’ın görüşlerini şekillendiren temel hususlar ise, Rusya’nın demografik ve ekonomik gücünün Sovyetler Birliği dönemine kıyasla oldukça kısıtlı olmasıdır. Üstelik Trump ekibi, daha ciddi bir rakip olarak gördükleri Çin’in dengelenmesi adına da Rusya’nın tamamen karşı cepheye itilmesine karşı durmaktadır.
Bu bağlamda, Trump ekibi, bu hafta Moskova ve Kiev’e yeni bir çıkarma yaparak savaşın sonlandırılması adına bir teklifte bulunmuştur. Önce Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’le görüşen ABD Başkanı Donald Trump’ın özel temsilcileri Steve Witkoff ve Jared Kushner’in yaklaşık 3 saat süren Putin’le bu 6. görüşmelerinde ciddi meselelerin ele alındığı Rus makamlarınca açıklanmıştır. Kremlin, görüşme sonrasında Amerikalı heyetin Kiev’deki temaslarını güvenli bir şekilde yürütebilmesi amacıyla Kiev’e yönelik bombardımanları 3 gün süreyle durdurma talimatı verildiğini ilan etmiştir. Ukrayna lideri Volodimir Zelenski de, bu süreçte Amerikalı elçilerin lojistik güvenliğinin sağlanması için yoğun İHA operasyonları yürüttükleri Rus hava sahasındaki saldırılarını durduracaklarını açıklamıştır.
İkili, bu görüşme sonrasında ise Kiev’e geçerek Ukraynalı lider Zelenski ile görüşmüşlerdir. Witkoff, burada yaptığı açıklamada, Başkan Trump’ın kendilerine savaşın bitirilmesi ve soruna kalıcı çözüm bulunması konusunda kesin talimat verdiğini de açıklamıştır. Witkoff, ayrıca görüşme sonrasında ümitli açıklamalarda bulunmuştur. Öyle ki, Amerikalı diplomatların bu süreçte iki tarafa da savaşın bitirilmesi adına somut bir plan sundukları iddia edilmektedir. Ancak bu planın nasıl şekillendiği ve en önemlisi Kiev veya Moskova adına ne gibi tavizler verilmesini gerektirdiği gibi hususlar henüz bilinmemektedir. Başkan Trump, konuya daha ziyade ekonomik yaklaştığı için, Rus kökenli nüfusun yoğun olarak yaşadığı bazı Ukrayna bölgelerinin Rusya kontrolüne bırakılacağı ve bunun karşılığında Ukrayna’nın ABD’nin de dahil olacağı somut güvenlik garantileri alacağı bir formül basında ve kulislerde speküle edilmektedir.
Nitekim daha önce basına sızan Trump’ın 28 maddelik barış planında; a-) Donbass ve Kırım’da toprak tavizleri, b-) ordunun küçültülmesi, c-) Ukrayna’nın NATO’ya üyelik sürecinin durdurulması, ç-) ABD’nin garantörlüğü ve d-) Rusya’ya yönelik ekonomik yaptırımların kademeli olarak kaldırılması gibi hususlar yer almıştır. Bu haliyle, plan, kuşkusuz Rusya adına daha ciddi kazanımlar (toprak elde etmek, Ukrayna Ordusu’nun küçültülmesi ve Kiev’in NATO üyeliğinin engellenmesi gibi) içermektedir. Ancak Ukrayna’nın içerisinde bulunduğu zor koşullar nedeniyle savaşın sonlandırılması Ukrayna halkı adına da ciddi ve hatta hayati bir kazanım olarak düşünülebilir. Zira ancak silahların susması durumunda Ukrayna’da hayat normale dönecek ve yeniden dış yardım ve yatırımlarla bu ülke gelişmeye başlayabilecektir. Çünkü Avrupalı devletlerin desteğine karşın, Ukrayna’nın uzun süre dayanması kolay değildir.
ABD açısından da, kuşkusuz, bu, jeopolitik bir kazanıma dönüşebilir. Zira daha önce Azerbaycan-Ermenistan çatışmasından kısaca “Trump Koridoru” olarak bilinen TRIPP (Uluslararası Barış ve Refah için Trump Rotası) kazanımıyla çıkan ABD, bu süreçte Ukrayna’yı Avrupa’ya kaptırmadığı gibi, anlaşmayla Avrasya’nın merkezinde çok önemli bir mevzi elde edebilir. Bu süreç, İran karşısında elde edilemeyen galibiyet nedeniyle imajı sarsılan Başkan Trump’a da ara seçimler öncesinde yeniden bir avantaj sağlayabilir. Rusya tarafında ise, barış süreciyle birlikte ekonomik yaptırımların kaldırılması sayesinde halkın içerisine düştüğü ekonomik darboğazdan çıkılması ve yakında yapılacak Duma seçimleri öncesinde Putin’e yönelik desteğin arttırılması gibi somut faydalar akla gelebilir.
Dolayısıyla, zor bir denklem olsa da, herkes adına belirli kazanımların sağlanacağı bir barış süreci Ukrayna’da halen mümkündür. Ancak elbette bu konuda nihai kararı Ukrayna halkı ve liderliği vermelidir; zira topraklarını savunduğu için bir halka karşı çıkmak -kuşkusuz- hakkaniyetli bir tavır değildir.
Prof. Dr. Ozan ÖRMECİ
