Türkiye ile Fransa arasında 3 Ekim 2026 tarihinde imzalanan Savunma İş Birliği Yol Haritası, iki ülke ilişkilerinde yeni bir dönemin kapısını aralayabilecek önemli bir gelişmedir. Belgenin önemi, yalnızca savunma alanında yeni temas başlıkları belirlemesinden kaynaklanmıyor. Aynı zamanda Ankara ile Paris’in, geçmişte yaşanan siyasi gerilimlere rağmen ortak güvenlik çıkarları etrafında daha düzenli ve kurumsal bir diyalog kurma arayışını gösteriyor. Bununla birlikte, imzalanan bir yol haritasının tek başına kalıcı bir yakınlaşma anlamına gelmediğini de göz önünde bulundurmak gerekir. Asıl belirleyici olan, bu çerçevenin hangi somut adımlarla hayata geçirileceğidir.
T.C. Millî Savunma Bakanlığı’nın 3 Ekim’de duyurduğu yol haritasının kapsamı, 8 Ekim’de yapılan açıklamayla ayrıntı kazandı. Buna göre, Türkiye ve Fransa; savunma ve güvenlik konularında düzenli istişarelerde bulunmayı, hibrit tehditlerle mücadele ve istihbarat paylaşımında iş birliğini geliştirmeyi, hava savunması ve askerî sistemlerin birlikte çalışabilirliğini ele almayı hedefliyor. Ortak eğitim faaliyetleri, askerî akademiler arasında personel değişimi, liman ziyaretleri ve kara, deniz ve hava kuvvetlerinin katılacağı müşterek tatbikatlar da yol haritasında yer alıyor. Savunma sanayisi alanında ortak projelerin ve ticari imkânların geliştirilmesi, bilgi ve teknoloji paylaşımının teşvik edilmesi de planlanan başlıklar arasında. Görüşmelerin dönüşümlü olarak Ankara ve Paris’te yapılması; ilk toplantının ise tarafların mutabakatına bağlı olarak 2026’nın son çeyreğinde gerçekleştirilmesi öngörülüyor.
Bu başlıkların her biri, değişen güvenlik ortamının ihtiyaçlarıyla yakından ilgilidir. Günümüzde güvenlik, yalnızca sınırların ve askerî tesislerin korunmasından ibaret değil. Siber saldırılar, dezenformasyon, kritik altyapılara yönelik tehditler, insansız sistemler ve hava savunması, ülkelerin güvenlik gündeminde giderek daha fazla yer tutuyor. Bu tehditler, çoğu zaman sınır aşan nitelik taşıdığı için ülkeler arasında bilgi paylaşımı ve operasyonel koordinasyonun önemi artıyor. NATO üyesi iki ülke olan Türkiye ve Fransa’nın bu alanlarda düzenli temas kurması, ittifak içindeki koordinasyonu güçlendirme potansiyeline sahiptir.
Ancak bu potansiyelin gerçeğe dönüşmesi, düzenli toplantıların yapılmasından daha fazlasını gerektiriyor. İstişare mekanizmalarının sürekliliği, ortak çalışma gruplarının oluşturulması, belirli projeler için takvim ve sorumlu birimlerin belirlenmesi gerekiyor. Yol haritasının başarısı, kaç kez toplantı yapıldığından çok, bu görüşmelerin hangi sonuçları ürettiğiyle ölçülmeli. Ortak eğitim programları başladı mı? Savunma şirketleri arasında teknik görüşmeler yapılıyor mu? Bilgi paylaşımı hangi alanlarda ve hangi hukuki çerçevede yürütülüyor? Bu sorulara verilecek yanıtlar, belgenin sembolik bir irade beyanı olarak mı kalacağını, yoksa işleyen bir iş birliği düzenine mi dönüşeceğini gösterecek.
Gelişmenin dikkat çekici olmasının bir nedeni de Türkiye–Fransa ilişkilerinin son yıllarda her zaman aynı çizgide ilerlememiş olmasıdır. Suriye ve Libya başta olmak üzere bölgesel gelişmeler, Doğu Akdeniz’deki görüş ayrılıkları ve Avrupa güvenliğine ilişkin farklı yaklaşımlar iki ülke arasında zaman zaman ciddi gerilimlere yol açtı. Bu siyasi farklılıklar, savunma alanındaki temasları da etkiledi. Dolayısıyla, bugün imzalanan yol haritası, geçmişteki sorunları yok sayan bir belge olarak değil; anlaşmazlıkların bulunduğu bir ilişkide ortak çıkar alanlarının nasıl genişletilebileceğini gösteren yeni bir girişim olarak değerlendirilmelidir.
Hava savunması konusu bu açıdan özel bir önem taşıyor. Türkiye, kendi çok katmanlı hava ve füze savunma kapasitesini geliştirmeye çalışırken, müttefikleriyle ortak üretim ve teknoloji paylaşımı seçeneklerini de değerlendiriyor. Reuters‘ın Temmuz ayında yayımladığı haberde, Fransa’nın SAMP/T hava savunma sisteminin Türkiye’ye olası satışı konusunda daha açık bir tutum sergileyebileceği aktarılmıştı. Haberde, Türkiye’nin Fransa ve İtalya ile bu sistem etrafında geçmişte ortak geliştirme ve üretim imkânlarını değerlendirdiği; ancak sürecin siyasi gerilimlerden etkilendiği belirtiliyordu. Aynı haber, Fransa’nın olası bir satışa ilişkin tutumundaki değişikliğin kesin bir onay anlamına gelmediğini de özellikle vurguluyordu.
Bu nedenle, yeni yol haritasını belirli bir savunma sisteminin Türkiye’ye satılacağının veya ortak üretimin kesinleştiğinin kanıtı olarak yorumlamak doğru olmaz. Açıklanan çerçeve, savunma ilişkilerini kurumsallaştırmaya ve iş birliği alanlarını genişletmeye yönelik bir iradeyi ortaya koyuyor. Bu iradenin hangi projelere dönüşeceği; siyasi güvenin gelişmesine, teknoloji paylaşımına ilişkin koşullara, ihracat izinlerine ve tarafların stratejik önceliklerinin ne ölçüde örtüştüğüne bağlıdır.
Türkiye açısından temel mesele, savunma iş birliğini yalnızca yurt dışından sistem tedariki üzerinden değerlendirmek değildir. Savunma sanayisinde sürdürülebilir iş birliği; yerli şirketlerin geliştirme ve üretim süreçlerine katılımını, ortak projelerde karar alma ve teknoloji geliştirme kapasitesinin paylaşılmasını, bakım ve idame süreçlerinde uzun vadeli imkânların oluşmasını gerektirir. Bir ürünün satın alınması kısa vadede ihtiyaçları karşılayabilir; ancak ortak tasarım, üretim ve bilgi birikimi, ülkelerin savunma kapasitesini daha kalıcı biçimde güçlendirir. Türkiye’nin savunma sanayisindeki birikimi, bu tür ortaklıklarda yalnızca müşteri değil, üretici ve teknoloji ortağı olarak yer almasına da olanak sağlayabilir.
Fransa açısından da Türkiye ile daha düzenli savunma ilişkileri kurmanın stratejik bir karşılığı var. Türkiye’nin coğrafi konumu, askerî kapasitesi ve bölgesel krizlerdeki rolü, Avrupa ve NATO güvenliği açısından önem taşımaktadır. Buna ek olarak, bölgesel gelişmeler karşısında müttefiklerin farklı kabiliyetlerini bir araya getirmesi, güvenlik sorunlarına daha hızlı yanıt verilmesine yardımcı olabilir. Ancak bunun gerçekleşmesi, tarafların iş birliğini karşılıklı güven temelinde yürütmesine bağlıdır. Savunma alanındaki ilişkiler, siyasi mesajlardan ve dönemsel açıklamalardan çok, öngörülebilir karar süreçleri ve karşılıklı taahhütlerle güç kazanır.
Bu noktada, Türkiye–Fransa ilişkilerinin yalnızca savunma sanayisi ya da askerî temaslarla sınırlı ele alınmaması da önem taşıyor. Savunma alanında kurulan diyalog, siyasi ilişkilerin tamamını tek başına dönüştüremez; ancak farklılıkların daha iyi yönetilmesine katkı sağlayabilir. Düzenli temas, tarafların birbirlerinin güvenlik kaygılarını daha yakından anlamasına ve kriz dönemlerinde iletişim kanallarını açık tutmasına yardımcı olur. Bu, görüş ayrılıklarının ortadan kalkacağı anlamına gelmez. Fakat anlaşmazlıkların yanlış anlamalara, ani tırmanmalara veya iletişim kopukluklarına dönüşmesini önlemek açısından kurumsal kanallar değer taşır.
Yol haritasının önünde bazı güçlüklerin bulunması da muhtemel. Savunma sanayisi projeleri yüksek maliyetli, uzun vadeli ve siyasi kararlarla yakından bağlantılıdır. Teknoloji paylaşımı konusunda tarafların beklentileri farklı olabilir. Üçüncü ülkelerle kurulan savunma ortaklıkları ve bölgesel öncelikler, iş birliğinin sınırlarını etkileyebilir. Türkiye ve Fransa’nın geçmişte farklı tutumlar aldığı bölgesel dosyalar da güvenin hızlı biçimde kurulmasını zorlaştırabilir. Bu nedenle süreçte gerçekçi hedeflerin belirlenmesi, kamuoyuna sunulan beklentilerin somut gelişmelerle uyumlu tutulması ve hassas konularda diplomatik iletişimin sürdürülmesi gerekir.
Bütün bu değerlendirmeler ışığında, Türkiye ile Fransa arasında imzalanan Savunma İş Birliği Yol Haritası’nı önemli, ancak başlangıç aşamasında bir gelişme olarak görmek gerekir. Bu adım, iki ülkenin ortak güvenlik çıkarları olduğunu ve bu çıkarların daha kurumsal bir zeminde ele alınabileceğini gösteriyor. Fakat geleceğe dönük asıl soru, bu iradenin uygulamada ne ölçüde karşılık bulacağıdır. İlk toplantının yapılması, ortak gündemin somutlaştırılması, savunma şirketleri arasındaki temasların ilerlemesi ve müşterek eğitim faaliyetlerinin düzenli hâle gelmesi sürecin güvenilirliğini artıracaktır.
Ankara ile Paris’in her konuda aynı görüşte olması beklenemez. Önemli olan, farklılıkları yönetebilecek işleyen kanallar kurmak ve ortak çıkarların olduğu alanlarda sonuç üretebilmektir. Savunma İş Birliği Yol Haritası bu açıdan yeni bir fırsat sunuyor. Ancak bu fırsatın kalıcı bir ortaklığa dönüşmesi, imzalanan belgenin kendisinden çok, onu izleyen kararlı, dengeli ve karşılıklı faydaya dayalı adımlara bağlı olacaktır.
Dr. Oğuzhan MANİOĞLU
