Giriş
Latin Amerika’nın en önemli ve etkili devleti olan Brezilya’da, ülkenin gelecek yıllarını şekillendirecek kritik seçimler 4 Ekim 2026 tarihinde yapılacak. Bu seçimlerde, yalnızca ülkenin Devlet Başkanı değil, aynı zamanda Başkan Yardımcısı, çift kamaralı ve federal yasama organı olan Ulusal Kongre’nin üyeleri ile tüm federe birimlerdeki yasama meclislerinin yeni üyeleri de belirlenecektir. Dolayısıyla, seçimler, ülke siyasetini baştan aşağı yeniden dizayn edecek kritik mahiyettedir. Bu yazıda, Brezilya hakkında bazı temel bilgiler verildikten sonra, bu seçimler kısaca analiz edilecektir.
Brezilya Hakkında Genel Bilgiler
Resmi adıyla Brezilya Federatif Cumhuriyeti, yüzölçümü açısından Güney (Latin) Amerika’nın en büyük, dünyanın ise 5. büyük ülkesidir. Öyle ki, 8,5 milyon kilometrekarelik Brezilya, dünyanın yaklaşık yüzde 5,6’sını kaplayan devasa bir ülkedir. Nüfusu 213 milyonu aşan ülke, aynı zamanda dünyanın en kalabalık 7. ülkesidir. Bu özellikleriyle Brezilya, uluslararası siyasette bölgesel hegemon olmak için temel bazı koşullara fazlasıyla haizdir. 
Brezilya bayrağı
Brezilya, coğrafi olarak kıtanın doğusunda Atlas Okyanusu kıyısında yer alır ve Şili ile Ekvador hariç tüm Güney Amerika ülkeleriyle sınırı bulunur. En uzun sınırı Bolivya olan Brezilya, sırasıyla Peru, Venezuela, Kolombiya, Guyana, Paraguay, Arjantin, Uruguay, Fransız Guyanası ve Surinam’la sınır paylaşmaktadır ve bu devletlerle komşu durumundadır. Başkenti 3 milyonluk Brasilia olan Brezilya’nın en büyük şehirleri ise 12 milyonluk Sao Paolo ve 6,7 milyonluk Rio de Janeiro’dur. Portekiz’in sömürgecilik mirası ve tarihinin doğal bir sonucu olarak Portekizce’nin anadil ve resmî dil olduğu Brezilya, Amazon ormanlarının büyük bölümünü bulundurması nedeniyle tüm dünya için de kritik bir devlettir. Ülke, ayrıca, futboldaki başarısı (Brezilya, 5 sefer ile en fazla Dünya Kupası şampiyonluğu sahibidir) ve Rio Karnavalı (Festivali) ile dünya çapında olumlu bir şöhrete sahiptir.
Latin Amerika’da Brezilya
Başkanlık sistemiyle yönetilen federal bir Cumhuriyet olan Brezilya, çok partili ve iki kamaralı bir parlamentosu (Ulusal Kongre) bulunan demokratik bir devlettir. Ulusal Kongre, halk oyuyla seçilen 81 üyeli Senato ve 513 üyeli Temsilciler Meclisi’nden oluşmaktadır. Senatörler 8 yıl, milletvekilleri ise 4 yıl süreyle görev yapmaktadır. Ayrıca, idari açıdan ülke; 26 eyalet, bir Federal Bölge (Başkent Brazilya ve çevresi) ve toplam 5.570 belediyeden oluşmaktadır. Eyaletlerde ise, Valiler, doğrudan halk oyuyla seçilmektedir. Tek kamaralı Eyalet Meclisleri, kendi bölgelerinde yasamadan sorumludur. Yerel yargının yetkileri ise, federal mahkemelerle çatışmayacak şekilde düzenlenmiştir. Yerel idare düzeyinde, Belediye Başkanları ve Belediye Meclisleri de görev yapmaktadır.
Brezilya haritası
Brezilya, Latin Amerika’nın en büyük, dünyanın ise nominal olarak 10. büyük ekonomisidir. Ülke, zengin tarım, madencilik, enerji ve imalat sektörlerine sahip karma bir ekonomik yapı sergilemekte ve kalkınmaya devam etmektedir. Ülkenin para birimi Brezilya Reali’dir (BRL). Brezilya, 1990’lı yıllardaki ekonomik serbestleşme çalışmalarının sonucunda özellikle otomotiv sanayii ve altyapı modernizasyonunda önemli gelişmeler sağlamış ve kişi başına düşen gayri safi milli hasıla düzeyini 12.310 dolar düzeyine çıkararak, orta üst gelirli bir devlet haline gelmeyi başarmıştır. Savunma sanayii de hayli gelişmiş olan Brezilya, nükleer teknoloji alanında da ileri bir ülkedir.
Brezilya’nın sembolü olan ve Rio’da Corcovado Dağı’nın zirvesinde yer alan Kurtarıcı İsa Heykeli (Cristo Redentor)
Çok etkin bir uluslararası aktör olan Brezilya; Birleşmiş Milletler (BM), G-20, BRICS+, Dünya Ticaret Örgütü (WTO) ve Güney Ortak Pazarı (MERCOSUR) gibi küresel ve bölgesel pek çok önemli uluslararası kuruluşun kurucu ve aktif bir üyesidir. Latin Amerika ve Karayip ülkelerinin oluşturduğu, danışma, koordinasyon ve iş birliğinin yanı sıra iktisadi ve sosyal gelişimi de hedefleyen hükümetler arası bir kuruluş olan SELA’nın üyesi olan Brezilya, 19 Latin Amerika ülkesinden oluşan ve bölgesel entegrasyon ile iş birliğini arttırmayı hedefleyen Rio Grubu’na da bağlıdır. ALADI- Latin Amerika Entegrasyonu Birliği’ne (LAIA) üyeliğinin yanı sıra, ülke, Arjantin, Paraguay ve Uruguay ile birlikte 1991 yılında MERCOSUR (Portekizcesi Mercosul) Ortak Pazarı’nı kurmuştur. Bu Ticaret Anlaşması ile 1995 yılında söz konusu ülkeler arasında Gümrük Birliği kurulmuştur. Bu anlamda, Brezilya, anadili İspanyolca olan diğer Latin ülkelerinden farklı olmasına karşın, Güney Amerika kıtasının en güçlü ve etkili devletidir. Ülkenin en yoğun ticaret yaptığı devletler ise Çin (Halk Cumhuriyeti), ABD (Amerika Birleşik Devletleri), Arjantin, Hollanda, İspanya, Almanya ve Rusya’dır. Bu ülkelerden özellikle Çin ve ABD, Brezilya dış ticaretinde vazgeçilemeyecek ortaklardır.
Seçimler Hakkında
Brezilya’da 4 Ekim 2026 tarihinde düzenlenecek genel seçimlerde, ülkenin yeni Cumhurbaşkanı (Devlet Başkanı olarak da geçiyor), Cumhurbaşkanı Yardımcısı, Ulusal Kongre üyeleri ve yerel yönetim liderleri belirlenecektir. Dolayısıyla, seçimler, ülkeyi baştan aşağı yenileyecek olan “kritik seçimler” (critical elections) hüviyetindedir. Ayrıca, ilk turda Cumhurbaşkanı veya Vali adaylarından herhangi biri geçerli oyların çoğunluğunu (yüzde 50 + 1) sağlayamazsa, kazananı belirlemek için 25 Ekim 2026 tarihinde ikinci tur seçim yapılacaktır.
2026 seçimlerinde hem federal hem de eyalet düzeyinde şu kritik pozisyonlar oylanacaktır:
Cumhurbaşkanı ve Cumhurbaşkanı Yardımcısı: Ülkenin en üst yürütme makamı olan Cumhurbaşkanı veya Devlet Başkanı ile birlikte onun yardımcısı da seçimle belirlenecektir. Mevcut Cumhurbaşkanı Luiz Inácio Lula da Silva (kısaca Lula), seçimde yeniden aday olacağını açıklamıştır.
Temsilciler Meclisi (Câmara dos Deputados): Alt kanattaki 513 milletvekilinin tamamı yeniden seçilecektir.
Federal Senato (Senado Federal): Üst kanattaki 81 senatörün üçte ikisi, yani 54 Senatör belirlenecektir.,
Eyalet Valileri ve Vali Yardımcıları: Brezilya’daki tüm federal birimlerin ve 26 eyaletin yönetimini üstlenecek 27 Vali seçilecektir.
Yerel Yasama Organları: Eyalet yasama meclislerinin üyeleri ile Fernando de Noronha ilçe meclisi üyeleri belirlenecektir.
Dünyanın en gelişmiş oy verme sistemlerinden birine sahip olan ve tüm süreci dijital ortamda yürüten Brezilya’da, oy verme işleminin tamamlanmasının ardından kısa süre içinde sonuçlar ilan edilebilmektedir. Sonuçlar, ülkedeki ikili siyasi yapıya ve son yıllardaki sert kutuplaşma ortamına karşın, halk tarafından barışçıl bir şekilde kabul edilmekte ve ciddi bir güvenlik sorunu yaşanmamaktadır. Brezilya siyasi tarihi ise, askeri darbeler ve halk hareketleri arasında gelgitlerin yaşandığı sert bir düzlemde şekillenmiştir.
Başkan Adaylarının Profili
Ülkedeki en kritik seçim olan Cumhurbaşkanlığı veya Devlet Başkanlığı seçimlerinde en iddialı aday, mevcut Cumhurbaşkanı Lula da Silva’dır. 1945 doğumlu ve efsaneleşmiş bir siyasetçi olan Lula, eski bir sendika lideri ve çok etkili bir sol siyasetçidir. Lula, Brezilya’nın Pernambuco eyaletinin kırsal kesiminde yer alan Garanhuns şehrinde doğmuştur. Çocukluğu ve gençliği fakirlik içinde geçen Lula, metal işçisi olarak çalışmış ve işçi sendikası lideri olarak, özellikle askeri diktatörlüğe karşı solcu halk yığınlarının sözcüsü olarak sivrilmiştir. 1980 yılında Brezilya İşçi Partisi-PT’nin (Partido dos Trabalhadores) kuruluşunda da imzası olan Lula, bu tarihten itibaren aktif siyasete girmiş ve 1986 yılında Kongre’ye seçilerek ismini duyurmuştur. İlk kez 1989’da Devlet Başkanı adayı olan Lula, 1994 ve 1998 seçimlerini de kaybetmiş, ancak hiçbir şekilde siyasi mücadelesinden vazgeçmemiştir. Lula, nihayet 2002 seçimlerini kazanarak 2003’te Başkan olmayı başarmıştır. Lula, 2003-2011 yılları arasında iki dönem üst üste Devlet Başkanlığı görevinde bulunmuş, daha sonra iki dönem şartı nedeniyle aday olamamış, yerini Dilma Rousseff’e devretmiş ve ilerleyen yıllarda da Petrobras skandalı nedeniyle bir süre hapis cezası ve siyaset yasağı alarak siyasetin merkezinden bir süre uzak kalmıştır. Ancak daha sonra aklanan ve hapisten çıkışının ardından yeniden siyasete dönen Lula, bir dönem aranın ardından yeniden Başkan adayı olunabilmesi sayesinde, 2022 yılındaki seçimleri kazanarak 1 Ocak 2023 itibarıyla üçüncü kez -11 yıl sonra- bu göreve gelmiştir. Lula, Ağustos 2026’da İşçi Partisi (PT) tarafından önümüzdeki seçimler için yeniden resmi Devlet Başkanı adayı ilan edilmiştir. İlerleyen yaşına karşın Lula, 19 yaşında bir iş kazasında kaybettiği sol elinin serçe parmağının eksikliğiyle sembolleşen işçi/çalışan dostu tavrı ve aşırı sağa karşı geniş bir bloka hükmedebilmesiyle hâlen oldukça güçlü ve seçimi kazanmaya yakın bir adaydır. ABD ile ilişkileri geçmişte kötü olmayan Lula, buna karşın anti-emperyalist ve sol tavrı nedeniyle ABD Başkanı Donald Trump’ın desteklediği biri değildir. Hatta son yıllarda, Trump-Lula zıtlaşması nedeniyle vize iptalleri gibi bazı sorunlar yaşanmış ve iki ülke arasındaki ilişkiler zarar görmüştür. Bu bağlamda, ABD’nin Ortadoğu ve Venezuela politikalarına karşı çıkan Lula, BRICS+ ülkeleri ve Latin Amerikalı komşularıyla ilişkilerine daha fazla odaklanmakta ve “stratejik özerkliği” savunmaktadır. Son dönemde Lula’yı zorlayan bir konu ise, büyük oğlu “Lulinha” lakaplı Fábio Luís Lula da Silva’nın hakkında yolsuzluk iddialarıyla soruşturma başlatılmasıdır.
Lula da Silva
Lula’nın seçimdeki en ciddi rakibi ise, 1981 doğumlu çok genç bir siyasetçi olan Brezilyalı avukat, iş insanı, Senatör ve Liberal Parti’nin (Partido Liberal-PL) 2026 Brezilya Devlet Başkanlığı seçimlerindeki resmi adayı Flavio Bolsonaro’dur. Flavio, darbe girişimi suçlamasıyla hapis cezası alan aşırı sağcı önceki Brezilya Devlet Başkanı Jair Bolsonaro’nun en büyük oğludur. Siyasi kariyerine genç yaşta başlayan Flávio Bolsonaro, 2002 yılında Rio de Janeiro eyalet milletvekili seçilmiş ve bu görevi arka arkaya 4 dönem boyunca sürdürmüştür. Bu süreçte babasının Başkanlığa gittiği bir dönemde siyasette güçlenen Flavio Bolsonaro, 2018 genel seçimlerinde Rio de Janeiro eyaletini temsil etmek üzere 8 yıllığına Brezilya Federal Senatosuna Senatör olarak seçilmiştir. Babasının sağ popülist politikalarını ve Katolik Hıristiyanlık inancı temelinde güçlü “aile değerleri” savunuculuğunu sürdüren Flavio, buna karşın babasına kıyasla kendisini “daha sakin ve ılımlı” olarak tanımlamaktadır. Adı bazı yolsuzluk olaylarına (Rachadinhas Davası) karışmasına rağmen, Bolsonaro, sağ bloku konsolide edebilecek iddialı bir adaydır. Bolsonaro, dış politikada ABD/İsrail ve Milei liderliğindeki Arjantin ile yakın ilişkileri savunmakta ve ekonomik çıkarları ön plana çıkarmaktadır. Bolsonaro, babası gibi Amazon Ormanları’na yönelik yaklaşımıyla da tepki çekmektedir.
Flavio Bolsonaro
Diğer parti ve adayların ise seçimlerde ciddi bir şansı bulunmamaktadır. Buna karşın, Sosyal Demokrat Parti’nin (PSD) adayı Ronaldo Caiado, Görev Partisi (MISSÃO) lideri Renan Santos ve Yeni Parti (NOVO) adayı Romeu Zema’nın seçimlerde bir ölçüde varlık göstermeleri beklenmektedir.
Anketler
Vox Brasil, PoderData ve Ideia gibi bazı saygın kuruluşların 2026 yılı Temmuz sonu ve Ağustos başı anketleri, solcu aday Lula da Silva’nın yüzde 40-45 arasında bir oyla ilk turu önde tamamlayacağını ve Bolsonaro’nun da yüzde 33-38 arasında bir oyla ikinci sırada yer alacağını göstermektedir. Bu ilk turun ardından yaşanması muhtemel Lula-Bolsonaro ikinci turunda ise, Lula’nın Bolsonaro’nun birkaç puan önünde yeniden seçilebileceği öngörülmektedir. Ancak iki aday arasındaki oy farkı o kadar da yüksek değildir ve seçime kadar yaşanabilecek yeni krizler ve gelişmeler, seçim sonuçlarını ciddi anlamda etkileyebilir. Bu nedenle, seçimin favorisi Lula da Silva olsa da, seçimi kimin kazanacağına dair kesin bir yorum yapmak zordur. Zira ABD Başkanı Donald Trump, Javier Milei’nin yeniden seçildiği Arjantin seçimlerinin ispatladığı üzere, çeşitli politikalarla desteklediği politikacıyı son düzlükte avantajlı hale getirebilmektedir. Buna karşın, ABD’den görece özerk bir yapısı olan Brezilya’da, ABD ve Trump’ın etkisi Arjantin kadar etkili olmayabilir. Bu nedenle, Lula’nın seçimi kazanması şimdilik daha akla yatkın bir ihtimaldir.
Sonuç
Sonuç olarak, 2026 Dünya Kupası’nda hüsrana uğrayan Brezilya, bu yıl Ekim ayında kritik ve kapsamlı bir seçim süreci yaşayacaktır. Dileğimiz, seçimlerin barışçıl geçmesi ve hak edenin kazanmasıdır.
Prof. Dr. Ozan ÖRMECİ
