Küresel Siber Güvenlik Endeksi (Global Cybersecurity Index), Uluslararası Telekomünikasyon Birliği (ITU-International Telecommunication Union) tarafından hazırlanan ve farklı ülkelerin siber güvenliğe olan taahhütlerini ve hazırlık seviyelerini ölçmek için hazırlanan ciddi bir uluslararası ölçüm/sıralama veri setidir. Bu yazıda, Küresel Siber Güvenlik Endeksi’nin metodolojisi açıklandıktan sonra, güncel verilere göre uluslararası sistemde yer alan önemli devletlerin siber güvenlik puanları değerlendirilecektir.
Küresel Siber Güvenlik Endeksi’nde, siber güvenlik birçok endüstri ve çeşitli sektörü kapsayan geniş bir uygulama alanına sahip olduğundan, her ülkenin gelişim veya katılım düzeyi 5 temel unsur üzerinden değerlendirilir:
- Yasal Önlemler (Siber suç ve siber güvenlik ile ilgili yasaların güncellik ve gelişmişlik durumu),
- Teknik Önlemler (Olay müdahale ekipleri -CSIRT/CERT- ve teknik altyapıların durumu),
- Organizasyonel Önlemler (Ulusal stratejiler ve kurumlar arası koordinasyonun seviyesi),
- Kapasite Geliştirme (Farkındalık programları, eğitimler ve uzman yetiştirme kabiliyeti),
- İş Birliği (Uluslararası ortaklıklar, anlaşmalar ve bilgi paylaşımı kapasitesi).
Daha sonra ise, bu değerlendirmeler genel bir puana dönüştürülür. Devletler, bu puanları üzerinden sıralanarak siber güvenlik alanındaki durumları ölçülmeye ve mukayese edilmeye çalışılır. GCI, bugüne kadar 5 defa (2015, 2017, 2018, 2020 ve 2024 yıllarında) yayınlanmış ve 6. veri seti için de ön çalışmalara başlanmıştır.
2024 yılı raporu en güncel veri olarak yorumlandığında, 2023-2024 döneminde araştırılan 194 ülkenin verilerine dair önemli bulgular raporda şöyle özetlenmiştir:
– Küresel Siber Güvenlik Endeksi’nin (GCI) önceki araştırmasından bu yana, ülkeler tarafından yürütülen güçlü ve koordineli siber güvenlik çalışmaları daha da önem kazanmıştır. Yaklaşık 5,4 milyar insanın çevrimiçi olmasıyla birlikte, yapay zekânın benimsenmesi, dijitalleşmeye yönelik yenilenen çabalar ve evrensel ve anlamlı bağlantıya yönelik yaygın ilerlemelerle birlikte teknolojik gelişmelerin sürekli hızlanması, çevrimdışı nüfusları bile etkilemektedir.
– Siber güvenlik sorunları, diğerlerinin yanı sıra şunlar nedeniyle daha belirgin hale gelmiştir:
1-) Artan fidye yazılımı saldırıları: Birçok ülkede devlet hizmetlerini ve diğer kritik sektörleri hedef alan fidye yazılımı saldırılarına ilişkin artan raporlar.
2-) Temel sektörleri etkileyen ihlaller: Eğitim, üretim, enerji ve BT hizmetleri de dahil olmak üzere bireyleri ve çeşitli sektörleri etkileyen siber güvenlik olaylarının veya ihlallerinin ölçeği, sıklığı ve yoğunluğu.
3-) Gizlilik endişeleri: Veri ihlalleri, Avrupa veri koruma otoritelerinin 2023 yılında 1,9 milyar Euro’nun üzerinde Genel Veri Koruma Yönetmeliği (GDPR) cezası kesmesine yol açtı; 2018’den bu yana kesilen toplam GDPR cezalarının şu anda 4,5 milyar Euro’dan fazla olduğu tahmin ediliyor.
4-) İşletmelere maliyet: Bir veri ihlalinin küresel ortalama maliyetinin 2023 yılında 4,45 milyon ABD doları olduğu tahmin ediliyor.
5-) Kesintiler: Sistemlerin, hizmetlerin ve tedarik zincirlerinin bütünlüğünü ve kullanılabilirliğini etkileyen bilgi teknolojileri aksaklıkları.
– 2021’den bu yana devletler, ortalama olarak siber güvenlikle ilgili daha fazla önlem almış ve siber güvenliğe olan bağlılıklarını arttırmıştır. Nitekim küresel ortalama ülke puanı 100 üzerinden 65,7’ye yükselmiştir.
– Temel 5 GCI kriterinde, çoğu ülke yasal alanda en gelişmiş durumdadır. Buna karşılık, kapasite geliştirme ve teknik sütunlarda devletlerin birçoğu geide kalmıştır.
– Her bölgede rol model olan veya ilerleme kaydeden ülkeler olduğu gibi, siber güvenlik taahhütlerini oluşturmanın başlangıç aşamasında olan ülkeler de vardır. Bu farklılıkları yakalamak için, ülke performansı 5 kademede ölçülmektedir; 1. kademe en yüksek, 5. kademe ise en düşüktür. Bu kademeler, ülkelerin iyileştirme için rol modelleri anlamalarına ve belirlemelerine yardımcı olmak üzere puanlara dayalı akran grupları sağlar.
– Bu metodoloji doğrultusunda birinci ve en yüksek kademe kabul edilen “rol model-role modelling” (100 üzerinden 95-100 puan arasında alan) 47 en gelişmiş devlet şunlardır: Almanya, Amerika Birleşik Devletleri (ABD), Avustralya, Bahreyn, Bangladeş, Belçika, Birleşik Arap Emirlikleri (BAE), Birleşik Krallık, Brezilya, Danimarka, Endonezya, Estonya, Fas, Fransa, Finlandiya, Gana, Güney Kore, Hindistan, Hollanda, İspanya, İsveç, İtalya, İzlanda, Japonya, Katar, Kenya, Kıbrıs Cumhuriyeti (Güney Kıbrıs Rum Kesimi/Yönetimi), Lüksemburg, Malezya, Mauritius, Mısır, Norveç, Pakistan, Portekiz, Ruanda, Sırbistan, Singapur, Slovenya, Suudi Arabistan, Tanzanya, Tayland, Türkiye, Umman, Ürdün, Vietnam, Yunanistan.
– İkinci kademede yer alan (100 üzerinden 85-95 puan arası alan) “ilerleyen-advancing” 29 devlet ise şöyle sıralanmıştır: Arnavutluk, Avusturya, Azerbaycan, Benin, Çek Cumhuriyeti, Çin Halk Cumhuriyeti, Ekvador, Filipinler, Güney Afrika, Gürcistan, Hırvatistan, İrlanda, İsrail, İsviçre, Kanada, Kazakistan, Litvanya, Macaristan, Malta, Meksika, Özbekistan, Polonya, Romanya, Rusya Federasyonu, Slovakya, Sri Lanka, Togo, Uruguay, Zambiya.
– Üçüncü kategori olan “oluşan-establishing” statüsündeki (100 üzerinden 55-85 puan arası alan) 49 devlet şunlardır: Andorra, Beyaz Rusya (Belarus), Botsvana, Brunei Sultanlığı, Bulgaristan, Burkina Faso, Butan, Cezayir, Demokratik Kongo Cumhuriyeti, Dominik Cumhuriyeti, Esvatini, Etiyopya, Fildişi Sahili, Gambiya, Gine, İran İslam Cumhuriyeti, Jamaika, Kamerun, Karadağ, Kırgızistan, Kiribati, Kolombiya, Kosta Rika, Kuveyt, Kuzey Makedonya, Küba, Letonya, Libya, Malawi, Moğolistan, Moldova, Monako, Mozambik, Myanmar, Nepal, Nijerya, Panama, Papua Yeni Gine, Paraguay, Peru, Senegal, Sierra Leone, Trinidad ve Tobago, Tunus, Şili, Uganda, Ukrayna, Vanuatu, Yeni Zelanda.
– Dördüncü kategoride olan “gelişen-evolving” aşamasındaki (100 üzerinden 20-55 puan arası alanlar) 56 ülke şunlardır: Angola, Arjantin, Bahamalar, Barbados, Belize, Bolivya, Bosna Hersek, Cibuti, Çad, Dominika, Ekvator Ginesi, El Salvador, Ermenistan, Fiji, Filistin Devleti, Gabon, Grenada, Guatemala, Guyana, Güney Sudan, Haiti, Honduras, Irak, Kamboçya, Komorlar, Kongo, Laos, Lesoto, Liberya, Lihtenştayn, Lübnan, Madagaskar, Mali, Moritanya, Namibya, Nauru, Nijer, Nikaragua, Saint Kitts ve Nevis, Saint Lucia, Saint Vincent ve Grenadinler, Samoa, San Marino, Sao Tome ve Principe, Seyşeller, Somali, Sudan, Surinam, Suriye Arap Cumhuriyeti, Tacikistan, Tonga, Tuvalu, Türkmenistan, Venezuela, Yeşil Burun Adaları, Zimbabve.
– Beşinci kategoride yer alan “kuruluş-building” sürecindeki (100 üzerinden 0-20 puan arası alan) 14 devlet ise şöyle sıralanmaktadır: Afganistan, Antigua ve Barbuda, Burundi, Demokratik Kore Halk Cumhuriyeti, Eritre, Gine-Bissau, Maldivler, Marshall Adaları, Mikronezya, Orta Afrika Cumhuriyeti, Solomon Adaları, Timor-Leste, Vatikan, Yemen.
– Kıtalara göre bir inceleme yapıldığında; Avrupa ülkelerinin bu konuda çoğunlukla birinci veya ikinci kategoride yer aldıkları ve yalnızca Vatikan, Bosna Hersek, Lihtenştayn ve San Marino gibi birkaç ülkenin geride kaldıkları, Arap devletleri bağlamında Körfez ülkeleri ile Mısır ve Fas’ın birinci kategoride oldukları, Kuzey Amerika, Latin (Güney) Amerika ve Karayiplerdeki devletlerin bu konuda halen oldukça geride oldukları (ABD, Brezilya, Kanada, Ekvador, Meksika ve Uruguay haricinde), keza Afrika kıtası ülkelerinin de birçoğunun halen emekleme aşamasında oldukları (Gana, Kenya, Mauritius, Ruanda, Tanzanya, Benin, Güney Afrika, Togo ve Zambiya haricinde), post-Sovyet ülkelerinde Rusya, Azerbaycan, Kazakistan ve Özbekistan haricinde ilerlemeye ihtiyaç duyulduğu ve Türkiye’nin bu konuda en gelişmiş devletler arasında yer aldığı gibi bazı önemli tespitler yapılabilir.
Türkiye, bu konuda hakikaten çok iyi bir durumda olup, 5 kriterin tamamında tam puan almaktadır. Bu da, ülkemizin bu alanda çok iyi çalışmalar yaptığını ve en gelişmiş devletler arasına girmeyi başardığını göstermektedir.
Prof. Dr. Ozan ÖRMECİ
