Son zamanlarda ABD Başkanı Donald Trump’ın uyguladığı yüksek tarife politikası nedeniyle daha çok güney komşusu Amerika Birleşik Devletleri (ABD) ile yaşadığı sorunla gündeme gelen Kanada, Başbakan Mark Carney önderliğinde Avrupa Birliği (AB) yakın müttefiklik ilişkileri geliştirerek ABD ile bozulan ilişkilerden doğan boşluğu doldurmaya çalışıyor. Öyle ki, Avrupa Birliği Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, Kanada’yı bugün AB’nin ilk imtiyazlı ortağı (associate member) olmaya davet etti.
Von der Leyer’in Strasburg’da “Birliğin Durumu” (State of the Union) konuşmasında açıkladığı bu teklifle Ottawa’ya henüz hangi somut koşulların önerildiği bilinmese de, kuşkusuz bunun ABD ile sorunlar yaşayan Kanada’yı Avrupa ile daha yakın ilişkiler kurmaya davet ettiği düşünülebilir. Bölgesel bir ulus-üstü yapı olan AB’nin, bir Kuzey Amerika devleti olan Kanada’yı tam üye yapması mümkün olmasa da, bu şekilde yeni bir “imtiyazlı ortaklık” modelinin oluşması, AB’nin Birleşik Krallık ve daha birçok farklı ülkeyle kurmak istediği ilişkileri yansıtan yeni bir diplomatik model olabilir. Bu model, zaman içerisinde tam üyelik süreci çıkmazda ve donmuş durumda olan Türkiye’nin AB ile ilişkileri için de geçerli bir alternatif haline gelebilir. Hatta Kıbrıs Sorunu’nun çözümsüz kalmaya devam etmesi halinde, ilerleyen dönemde Kıbrıs’ın kuzeyindeki Türk devletinin (KKTC) de AB çatısı altında bu şekilde yer alması ihtimali gündeme gelebilir. Hatırlanacak olursa, kısa süre önce, Almanya, Ukrayna için tam üyelik gerçekleşene kadar bu formülü önermiş, ancak diğer üye devletlerden destek alamamıştı.
Kanada’nın halihazırda AB ile serbest ticaretini düzenleyen CETA (Kapsamlı ve Ekonomik Ticaret Anlaşması) adlı bir anlaşması bulunuyor. Henüz AB ülkelerinin parlamentolarında onaylanmayan anlaşma, buna rağmen 2017’den beri uygulanıyor. Anlaşma, iki taraf arasındaki ticari işlemlerde gümrük vergilerini azaltıyor. Anlaşma sayesinde son yıllarda Kanada-Avrupa yönümlü ticarette ciddi bir artış yaşandı. Ancak AB antlaşmasında yer almayan “imtiyazlı ortaklık” modeliyle ilişkilerin nasıl geliştirilebileceği elbette henüz bir muamma. Bu konuda ilerleyen günlerde bazı somut gelişmelerin yaşanması olası. Buna karşın, modelin oturması ve kesinleşmesinin yıllar sürebileceği belirtiliyor. Yine de, ABD-Kanada ilişkilerinin gerildiği bir dönemde yapılan bu teklif, Brüksel’in ABD’deki Trump yönetimine yönelik olumsuz bakışını yansıtıyor.
Prof. Dr. Ozan ÖRMECİ
