AVRUPA BİRLİĞİ’NDEN TÜRK ÇELİĞİNE YENİ ANTİ-DAMPİNG VERGİSİ: EKONOMİK KARŞILIKLI BAĞIMLILIK VE TİCARİ GERİLİM

upa-admin 17 Kasım 2026 89 Okunma 0
AVRUPA BİRLİĞİ’NDEN TÜRK ÇELİĞİNE YENİ ANTİ-DAMPİNG VERGİSİ: EKONOMİK KARŞILIKLI BAĞIMLILIK VE TİCARİ GERİLİM

Giriş

Türkiye ile Avrupa Birliği (AB) arasındaki ekonomik ilişkiler, siyasi gündemde yaşanan iniş çıkışlara rağmen yoğun üretim, yatırım ve ticaret bağları üzerinden sürdürülmektedir. Bu karşılıklı bağımlılığın en görünür alanlarından biri, Avrupa sanayiinin tedarik zincirlerine entegre olmuş Türk imalat sektörüdür. Ancak Avrupa Komisyonu’nun 16 Kasım 2026’da belirli soğuk haddelenmiş yassı çelik ürünlerine yönelik kesin anti-damping vergilerini açıklaması, bu ilişkinin ticaret savunma araçları ve sanayi rekabetçiliği boyutunu yeniden gündeme getirmiştir.[1] Karar, Türkiye’nin yanı sıra Hindistan, Japonya, Tayvan ve Vietnam menşeli belirli ürünleri kapsamaktadır. Dolayısıyla, gelişmeyi salt Türkiye-AB ilişkilerindeki kapsamlı bir ticaret krizi ya da Türk çelik sektörünün tamamına yönelik özel olarak düzenlenmiş bir önlem olarak sunmak doğru değildir. Ancak yine de, Türkiye’nin AB üyelik sürecinin tamamen donduğu ve Kıbrıs Sorunu konusunda tartışmaların gündeme geldiği bir dönemde yapılan bu uygulama, AB’nin Türkiye’den beklentilerini göstermesi ve bu beklentilerin karşılanmaması durumunda ilerleyen süreçte ortaya çıkabilecek daha kapsamlı krizlerin anlaşılması açısından önemlidir.

Kararın kapsamı ve Türkiye için belirlenen oranlar

Avrupa Birliği Komisyonu’nun 2026/2547 sayılı Uygulama Tüzüğü, paslanmaz çelik hariç olmak üzere demir veya alaşımsız çelikten ya da diğer alaşımlı çelikten üretilen; soğuk haddelenmiş, kaplanmamış ve soğuk haddeleme dışında başka bir işleme tabi tutulmamış belirli yassı ürünleri kapsamaktadır. Tüzükte, bazı ürünler ayrıca kapsam dışında bırakılmıştır. Bu nedenle, verginin uygulanıp uygulanmadığı, ürünün yalnızca genel ticari adına bakılarak değil, teknik özellikleri ve ilgili gümrük/TARIC sınıflandırması üzerinden belirlenmelidir.[2]

Türkiye bakımından kesin anti-damping vergileri üretici ve ihracatçı kategorilerine göre farklılaştırılmıştır:

Üretici / ithalat kategorisi Kesin anti-damping vergisi
Borçelik Çelik Sanayi Ticaret A.Ş. %7,8
Tatmetal Çelik Sanayi ve Ticaret A.Ş. %3,0
Diğer iş birliği yapan üreticiler %4,9
Türkiye menşeli diğer tüm ithalatlar %7,8

 

Bireysel oranların uygulanması, Tüzükte öngörülen koşullara ve üreticiyi tanımlayan geçerli ticari faturanın sunulmasına bağlıdır. Bu belge koşulu önemlidir: İlgili üreticiye ait oranı kanıtlayan fatura sunulmadığında, düzenlemede öngörülen genel oran uygulanır.[2] Komisyon’un duyurusuna göre, AB pazarındaki soğuk haddelenmiş yassı çelik ürünlerinin değeri yaklaşık 23,2 milyar avrodur. Soruşturma kapsamındaki beş ülkeden yapılan ithalatın toplam değeri ise yaklaşık 1,775 milyar avro olarak açıklanmıştır. Türkiye’den gelen ithalatın bu toplam içindeki değeri yaklaşık 240 milyon avrodur.[1] Bu veriler, kararın sektör açısından önemini göstermekle birlikte, Türkiye’nin toplam çelik ihracatına etkisini tek başına ölçmeye yetmez.

Soruşturmanın hukuki ve ekonomik çerçevesi

Soruşturma, Avrupa çelik üreticilerini temsil eden EUROFER’in şikâyeti üzerine 18 Eylül 2025’te başlatılmıştır. Komisyon, inceleme sonucunda belirli ürünlerin AB pazarına dampingli fiyatlarla girdiği ve Birlik üreticileri açısından maddi zarar doğurduğu sonucuna ulaşmıştır.[1][2]

Anti-damping vergileri, Dünya Ticaret Örgütü (WTO) kuralları ve AB’nin ortak ticaret politikası çerçevesinde kullanılan ticaret savunma araçlarıdır. Bu nedenle, söz konusu kararı doğrudan siyasi bir yaptırım olarak nitelendirmek isabetli değildir. Bununla birlikte, ticaret savunma önlemleri ihracatçıların pazara erişimini, ithalatçıların tedarik kararlarını ve ikili ekonomik ilişkilerin atmosferini etkileyebilir.[3]

Bu soruşturmanın dikkat çeken yönlerinden biri, Komisyon’un Hindistan ve Tayvan için ‘özel piyasa durumu’ (particular market situation) bulunduğu sonucuna varmasıdır. Komisyon, Hindistan’da demir cevheri fiyatlarını etkileyen kamu tedbirlerini; Tayvan’da ise Çin kaynaklı ithalatın yerel fiyatlar ve üretici kârlılığı üzerindeki baskısını değerlendirmiştir. Komisyon’un açıklamasına göre, bu yaklaşım, ilgili soruşturmada ilk kez bu ölçekte uygulanmıştır.[1] Türkiye bakımından ise nihai düzenlemede Borçelik ve Tatmetal için ayrı ayrı hesaplanan oranlar yer almıştır. Bu farklılık, soruşturmanın ülke geneli için tek bir oran belirlemekten ziyade şirketlerin verileri ve hukuki konumları temelinde yürütüldüğünü göstermektedir.[2]

AB’nin bu kapsamda vergi uyguladığı diğer ülkeler ve oranları ise şu şekildedir:

  • Hindistan: %9,5,
  • Vietnam: %16,
  • Tayvan: %20,7 – %27,9,
  • Japonya: %27,9.

Türkiye’nin çelik ihracatı ve rekabet gücü

Yeni vergilerin Türkiye açısından olası etkileri üç başlıkta ele alınabilir. İlk olarak, kapsama giren ürünleri AB’ye ihraç eden firmaların fiyat rekabeti değişebilir. Şirketler arasında belirlenen oran farklılıkları, aynı ürün pazarında maliyetleri ve teklif koşullarını etkileyebilir. Ancak fiilî etkinin büyüklüğü; ürün bazındaki ihracat miktarına, sözleşmelere, fiyatların geçişkenliğine ve alıcıların alternatif tedarik imkânlarına bağlıdır.

İkinci olarak, AB’deki ithalatçılar ve çelik kullanan sanayi kuruluşları tedarikçi portföylerini yeniden değerlendirebilir. Soğuk haddelenmiş yassı çelik; otomotiv, beyaz eşya, makine ve çeşitli imalat faaliyetlerinde kullanılan girdiler arasındadır. Bu nedenle, verginin etkisi yalnızca ihracatçı üreticilerle sınırlı kalmayıp, ithalatçı ve kullanıcı işletmelerin maliyet hesaplarına da yansıyabilir.

Üçüncü olarak, Türk üreticilerin alternatif pazarlara yönelme arayışı güçlenebilir. Bununla birlikte, Avrupa pazarı; coğrafi yakınlık, lojistik bağlantılar, teknik standartlar ve mevcut üretim ağları nedeniyle kolayca ikame edilebilecek bir pazar değildir. Bu nedenle, yeni pazar arayışı, AB pazarındaki konumu koruma ve ürün bazında rekabet gücünü artırma stratejilerinin yerine değil, yanına yerleştirilmelidir.

Türkiye-AB ilişkilerinde ekonomik karşılıklı bağımlılık

Türkiye-AB ekonomik ilişkileri, Gümrük Birliği’nin ötesinde doğrudan yatırımlar, ara malı ticareti, ortak üretim zincirleri ve düzenleyici uyum üzerinden şekillenmektedir. Bu yapı, taraflar arasında zaman zaman ticaret savunma tedbirleri veya teknik düzenlemelerden kaynaklanan anlaşmazlıklar ortaya çıksa da ekonomik diyaloğun sürdürülmesini gerekli kılar.

Türkiye’nin önünde üç politika seçeneği bulunmaktadır. Birincisi, etkilenen şirketlerin Komisyon’un hesaplamalarını, ürün kapsamını ve bireysel vergi oranlarını teknik ve hukuki açıdan incelemesi; mevzuatın tanıdığı itiraz ve yargı yollarını değerlendirmesidir. İkincisi, sanayi rekabetçiliğinin üretim verimliliği, enerji maliyetleri, karbon yoğunluğu ve yüksek katma değerli ürünler üzerinden güçlendirilmesidir. Üçüncüsü ise, Türkiye-AB diyalog mekanizmalarında ticaret savunma önlemleri, teknik standartlar ve sanayi politikaları konularının daha düzenli bir biçimde ele alınmasıdır.

Son olarak, kuşkusuz, Türkiye’nin AB ile yakınlaşma politikası çerçevesinde Gümrük Birliği’nin güncellenmesi ve “Made in Europe” planına dahil edilmesi gibi uygulamalar gündeme gelebilir. Ancak AB, geçtiğimiz gün basına yansıyan haberlere göre, bu konuda ilerleme için Kıbrıs’ta müzakere masasına dönülmesini şart koşmaktadır. Bu ise, Türkiye’nin bir ulusal gurur meselesi olarak gördüğü KKTC’nin yaşatılmasını riske atacağı için, Türkiye’de milliyetçi ve AB karşıtı çevrelerde sıcak karşılanmamaktadır. Türk hükümeti de, 2000’lerin aksine, özellikle 15 Temmuz 2016 darbe girişiminden beri giderek daha Avrasyacı ve AB-şüpheci bir çizgide ilerlemektedir. Bu bağlamda, ilişkilerin Kıbrıs ve diğer konular nedeniyle daha da gerilmesi halinde, AB’nin Gümrük Birliği uygulamasına rağmen kotalar ve anti-damping uygulamalarıyla Türk ihracatına daha da büyük engeller çıkarması olasıdır. Ancak bu durum da risklidir; zira başka pazarlara yönelen Türkiye’nin AB’ye yönelik ihtiyacı azaldıkça, AB’nin Türkiye üzerindeki nüfuzu ve etki gücü de azalmaktadır. Bu bağlamda, Kıbrıs Sorunu ve Yunan-Rumlarla yaşanan uyuşmazlık, Türkiye’nin AB ile ilişkilerini adeta esir alan bir sorun niteliğindedir. Ayrıca ABD’yi sürekli yüksek gümrük vergileri üzerinden eleştiren AB’nin aynı şeyi kendisinin uygulaması da ilkesel olarak tutarlı bir politika değildir.

Uygulamada, yukarıda sıralanan bu seçeneklerin hiçbiri, kararın hukuki niteliğini peşinen tartışmalı hâle getirmeyi veya karşı önlemleri otomatik biçimde gündeme getirmeyi gerektirmez. Öncelik, somut ekonomik etkinin ürün ve firma bazında ölçülmesi; ardından ilgili şirketler ve kamu kurumlarının kanıta dayalı bir ticari diplomasi yürütmesidir. Daha kapsamlı siyasi çözüm ise, belirttiğimiz üzere ancak Türkiye-AB ilişkilerinde ilerleme sağlanması halinde mümkün olabilir. Bunun yolu da, AB’den gelen sinyallere bakıldığında, Kıbrıs Sorunu’nda müzakere masasına dönülmesine bağlıdır.

Sonuç

Avrupa Komisyonu’nun 16 Kasım 2026’da açıkladığı kesin anti-damping vergileri, Türkiye’nin AB pazarına yönelik belirli soğuk haddelenmiş yassı çelik ihracatı açısından dikkate alınması gereken yeni bir gelişmedir. Türkiye için belirlenen yüzde 3 ile yüzde 7,8 arasındaki oranlar, üretici bazında farklılık göstermektedir. Bununla birlikte, önlemin bütün Türk çelik sektörünü veya tüm çelik ürünlerini kapsadığı yönündeki bir değerlendirme yanlış olur.

Daha geniş perspektiften bakıldığında, bu karar, Türkiye-AB ilişkilerinde ekonomik karşılıklı bağımlılığın ticaret savunma araçları, sanayi rekabetçiliği ve ekonomik güvenlik boyutlarıyla birlikte ele alınması gerektiğini göstermektedir. Türkiye’nin önceliği, Avrupa pazarındaki konumunu korurken, üretim verimliliğini, teknolojik kapasitesini ve ticari diplomasi araçlarını güçlendirmek olmalıdır.

Prof. Dr. Ozan ÖRMECİ

KAYNAKÇA

[1] European Commission, Directorate-General for Trade and Economic Security, “Commission imposes anti-dumping duties on certain cold-rolled flat steel products”, 16 November 2026. https://policy.trade.ec.europa.eu/news/commission-imposes-anti-dumping-duties-certain-cold-rolled-flat-steel-products-2026-11-16_en.

[2] Commission Implementing Regulation (EU) 2026/2547 of 13 November 2026 imposing a definitive anti-dumping duty on imports of certain cold-rolled flat steel products originating in India, Japan, Taiwan, Türkiye and Vietnam, Official Journal of the European Union, 16 November 2026. https://data.europa.eu/eli/reg_impl/2026/2547/oj.

[3] World Trade Organization, “Anti-dumping”, https://www.wto.org/english/tratop_e/adp_e/adp_e.htm.

Leave A Response »

Time limit is exhausted. Please reload the CAPTCHA.